MANASTIR GRAČANICA
sa crkvom Uspenja Presvete Bogorodice


Nedaleko od Lipljana na desetak kilometara od Prištine u sedištu starovizantiske episkopije Ulpijane ,nalazi se ovaj manastir koji je remek delo srpske srednjevekovne umetnosti.Spada medju najlepše evropske crkve 14 veka.Sagradio je srpski kralj Milutin Nemanjić,1315 god.koji je bio najveći donator i graditelj crkava svoga doba.
Crkva Uspenja Presvete Bogorodice je poslednja u nizu monumentalnih gradjevina kralja Milutina.Podignuta je na ruševinama starije Bogorodičine crkve iz 13 veka a ona na temeljima stare bazilike iz 6 veka.Osnovu hrama čine dva upisana krsta dužine 25 m. sa četiri male kupole i jednom većom u sredini.Gradjena je klesanim kamenom i opekom sa višedelnim ukrašenim prozorima,veoma je skladnih stepenastih proporcija.Uz crkvu je dozidana priprata.Gračanica je više puta stradala.Prvi put posle Kosovske bitke,zatim nakon velike seobe Srba,pa sredinom 18 veka.Svaki put je obnavljana.Zadnji put 1957.
Od 1971-1976 god. obavljeni su konzervatorski radovi kako samog zdanja tako i fresaka na kojima su obavljeni opsežni radovi čišćenja. Gračanica je imala u jednom periodu,oko 1539 god svoju štampariju u kojoj je štampan Oktoih petoglasnik.Gračaničke freske su velelepne i premašuju svojom lepotom gotovo sve živopise sa početka 14 veka.Postoje tri vrste slikarstva.Najstariji je iz 1318 god. u naosu a u priprati su dva mladja.Živopis u crkvi je izveden od 1321-1322 god.Slikari iz Gračanice su uspeli da stotine likova i scena rasporede na jasan i pregledan način unutar razudjenog prostora crkve.Očuvana je izmedju ostalog ktitorska kompozicija kralja Milutina i kraljice Simonide,kraljice majke Jelene Anžujske,loza Nemanjića, od Nemanje do kralja Milutina.Sačuvane su i freske iz 1570 god čiji je ktitor bio patrijarh Makarije Sokolović.Riznica Gračanice stradala je u požaru izmedju 1379 i 1383 god,danas je malo ostalo.Nekoliko vrednih ikona,jevandjelje iz 15 veka i nekoliko rukopisa.Dugo godina ovaj manastir je bio sedište Lipljanskih episkopa.
Manastir je aktivan, ženski.O njemu brinu monahinje u okruženju jedinica Kfora.