Manastir Bliškova

Manastir Bliškova

Manastir Bliškova nalazi se u selu Bliškovo, u blizini Bijelog Polja, u Crnoj Gori. Pripada Eparhiji budimljansko-nikšićkoj Srpske pravoslavne crkve i posvećen je Vavedenju Presvete Bogorodice. Riječ je o staroj svetinji koja se u predanju vezuje za Vukana Nemanjića, dok pisani i graditeljski tragovi ukazuju na slojevitu i dugu istoriju ovog mjesta.

Iako tačno vrijeme osnivanja nije pouzdano utvrđeno, manastir Bliškova zauzima važno mjesto među svetinjama sjevera Crne Gore. Njegova istorija obuhvata predanje, period manastirskog života, rušenje, dugo zapušteno stanje i konačno obnovu u novije doba.

Gdje se nalazi manastir Bliškova

Manastir se nalazi u selu Bliškovo, na području opštine Bijelo Polje. Smešten je na lokalitetu koji se naziva Manastirovina na Zećovini, što samo po sebi govori da je mjesto u narodu dugo bilo prepoznato kao prostor nekadašnje svetinje.

Ovaj kraj pripada prostoru Vranješke doline, a selo Bliškovo nalazi se u planinskom području sjeverne Crne Gore. Upravo takva izdvojenost i prirodno okruženje odgovaraju karakteru starih pravoslavnih manastira koji su često podizani van većih naselja, ali na mjestima od duhovnog i narodnog značaja.

Porijeklo imena Bliškovo i veza sa Brskovom

Jedan od zanimljivijih elemenata vezanih za ovaj kraj jeste narodno predanje o porijeklu imena sela Bliškovo. Prema tom predanju, naziv dolazi od riječi koja označava mjesto koje je bilo u blizini Brskova, srednjovjekovnog rudarskog i trgovačkog centra poznatog po kovanju novca.

U prilog toj vezi navodi se i to što je u selu sačuvan toponim Kovačevac, koji upućuje na vezu sa kovanjem i obradom metala. Iako ovakva predanja ne mogu sama po sebi biti konačan istorijski dokaz, ona su važna jer čuvaju lokalno pamćenje i pokazuju kako je narod razumio prošlost ovog prostora.

Predanje o osnivaču i pitanje datovanja

Prema predanju, manastir Bliškova je podigao Vukan Nemanjić. To predanje je važno i duboko ukorijenjeno, ali je potrebno razlikovati ono što pripada usmenom nasljeđu od onoga što je potvrđeno istraživanjima.

Tačno vrijeme gradnje crkve nije poznato. Pojedini autori dopuštali su mogućnost da bogomolja potiče još iz 13. ili 14. vijeka, što bi se uklapalo u predanje o nemanjićkom porijeklu. Međutim, takvo rano datovanje nije potvrđeno arheološkim nalazima i dosadašnjim istraživanjima.

S druge strane, prema načinu gradnje i pojedinim arhitektonskim osobinama, vjerovatnije je da je crkva podignuta ili obnovljena krajem 16. vijeka. Zato je kod manastira Bliškova važno imati mjeru: predanje ga vezuje za dublju srednjovjekovnu prošlost, dok materijalni tragovi sigurnije govore o kasnijem periodu.

Građevinske osobine crkve

Po svom graditeljskom rješenju crkva je mogla imati starije korijene, ali pojedine njene osobine više upućuju na kasniji period. Posebno se pominju:

• drveni trijem na zapadnoj strani

• pod sličan onome u crkvi Svete Trojice manastira Majstorovina

• način gradnje karakterističan za sakralne objekte ovog kraja.

Ove osobine su bitne zato što pomažu opreznijem datovanju. Umjesto da se manastir olako smjesti u jedan vijek samo na osnovu predanja, graditeljski elementi pokazuju da je njegova istorija vjerovatno složenija.

Najstariji pisani tragovi o manastiru Bliškova

Najstariji sigurniji podaci o manastiru potiču iz početka 17. vijeka. Posebno je važan zapis iz 1615. godine, kada je eklisijarh Longin priložio Minej pisan za vrijeme nastojatelja Antonija.

Taj podatak je dragocjen jer pokazuje da je u manastiru tada postojao uređen crkveni život. Još je zanimljiviji zapis prema kojem je knjiga pisana „pod crkvenom strehom sedeći“, što stvara vrlo živu sliku tadašnjeg manastirskog ambijenta i potvrđuje da je svetinja bila aktivna.

Značajan je i natpis nad vratima u priprati u kojem se pominje nastojatelj Makarije. Smatra se da bi taj natpis mogao poticati iz 17. vijeka, možda i iz vremena prije 1615. godine. Takvi fragmenti su mali, ali veoma važni jer predstavljaju rijetke konkretne tragove istorijskog kontinuiteta.

Rušenje manastira Bliškova i njegovo gašenje

Nije poznato kada je manastir Bliškova tačno porušen, ali se smatra da je do rušenja došlo nakon početka 18. vijeka, pošto se manastir pominje i u tom periodu. To znači da je svetinja živjela duže nego što bi se moglo zaključiti samo na osnovu današnjeg stanja ili kasnijih zapisa.

Posebno je upečatljiv podatak da je posljednji nastojatelj manastira, Đorđe Varaga, pobjegao od turskog bezakonja u Svetu Goru. Taj detalj nije samo biografska crtica, nego svjedočanstvo o teškim istorijskim okolnostima u kojima su manastiri ovog kraja opstajali ili nestajali.

Manastir Bliškova pominje se i u Sopoćanskom pomeniku s početka 18. vijeka, što dodatno potvrđuje da nije bio zaboravljen ni u širem crkvenom pamćenju.

Dugo pamćenje svetinje i obnova

I kada je bio u ruševinama, manastir Bliškova nije nestao iz pamćenja naroda. Lokalitet, temelji i svijest da je tu nekada postojala svetinja ostali su prisutni među mještanima. To je jedan od ključnih razloga zašto je kasnija obnova imala tako snažan odjek.

U novije vrijeme obnovljeni su stari temelji i podignut novi manastirski kompleks. Tokom 2007. godine izgrađen je manastirski konak, a za nastojatelja je postavljen jeromonah Vladislav (Cvetković). Time je započela nova faza života ove svetinje.

Osvećenje obnovljenog manastira 2012. godine

Veliko osvećenje obnovljenog manastira obavljeno je 21. jula 2012. godine. Tada su Svetu arhijerejsku liturgiju služili mitropolit Amfilohije i episkop Joanikije, uz sasluženje brojnih sveštenika i monaha.

Ovaj događaj bio je važan ne samo za crkveni život, nego i za čitav kraj. Na osvećenju se okupio veliki broj vjernika iz Vranješke doline, Bijelog Polja, Berana, Žabljaka i drugih krajeva Crne Gore. To pokazuje da obnova manastira nije doživljena kao lokalna stvar, nego kao povratak jedne važne svetinje u život naroda.

U besjedama koje su tada izgovorene posebno je istaknuto da je manastir dugo nosio trag stradanja, ali da je obnovljen trudom naroda, sveštenstva i dobrotvora. Tako je Bliškova ponovo postala mjesto liturgijskog života i sabiranja.

Značaj manastira Bliškova danas

Danas manastir Bliškova ima višestruk značaj. On je:

• duhovno središte za vjernike ovog kraja

• svjedok starijeg crkvenog i narodnog pamćenja

• obnovljena svetinja koja povezuje srednjovjekovno predanje i savremeni crkveni život

• važan dio nasljeđa Eparhije budimljansko-nikšićke.

Njegov značaj nije samo u tome što je obnovljen hram, već i u tome što je obnovljen kontinuitet jednog mjesta koje je dugo živjelo u predanju, zapisima i ruševinama, a potom ponovo postalo aktivna svetinja.

Zaključak

Manastir Bliškova je svetinja čija se istorija ne može svesti na jednu rečenicu ili jedan vijek. U njemu se prepliću nemanjićko predanje, tragovi kasnije gradnje, pisani izvori iz 17. vijeka, period stradanja i savremena obnova.

Upravo zato je Bliškova važna. Ona nije samo obnovljeni manastir kod Bijelog Polja, nego mjesto na kojem su se sačuvali i istorija, i narodna svijest, i potreba da se drevna svetinja ponovo vrati životu.