Početna Eparhija Budimska Manastir Srpski Kovin

Manastir Srpski Kovin

Manastir Srpski Kovin predstavlja najstariju pravoslavnu svetinju u Mađarskoj i jedno od ključnih duhovnih uporišta Srba u Panoniji. Iako je kroz istoriju menjao status i prolazio kroz ukidanja i obnove, sačuvao je kontinuitet verskog života i izuzetnu umetničku baštinu – gotsku crkvu prilagođenu pravoslavlju, barokni zvonik i ikonostas iz XVIII veka. Danas, kao obnovljeni manastir Budimske eparhije, ostaje važan simbol istorijskog prisustva i duhovnog identiteta srpske zajednice u Mađarskoj.

Manastir Grabovac Manastir Rmanj
Sadržaj Sakri
1 Manastir Srpski Kovin
1.1 Osnovne informacije
1.2 Lokacija i kako stići
1.3 Istorijat Manastira Srpski Kovin
1.3.1 Predanje o osnivanju (XII vek)
1.3.2 Manastirski status (XVI–XVII vek)
1.3.3 Ukinuće (1777) i obnova statusa (2003)
1.4 Arhitektura Manastira Srpski Kovin
1.4.1 Prilagođavanje pravoslavlju (posle 1440.)
1.5 Ikonostas i živopis
1.5.1 Ikonostas (1770)
1.5.2 Živopis (tri sloja + 1771 u paraklisima)
1.6 Slava i manastirska sabranja
1.7 Kontakt Manastira Srpski Kovin
Otvori u Google Mapama

Osnovne informacije

Manastir Srpski Kovin u mestu Srpski Kovin (mađ. Ráckeve) smatra se najstarijim manastirom u Mađarskoj i jednim od dva manastira Budimske eparhije Srpske pravoslavne crkve. Nalazi se oko 40 km južno od Budimpešte, na ostrvu Čepel (Csepel), u samom središtu naselja.

  • Jurisdikcija: SPC – Eparhija budimska

  • Posvećen: Uspenju Presvete Bogorodice

  • Manastirski paraklisi: Svetih vračeva Kozme i Damjana; Rođenja Svetog Jovana Krstitelja

  • Adresa: Ráckeve, Viola u. 1

  • Kontakt telefon: +36 30 302 7611

  • (po navodu u tekstu): e-mail monastery@serbiankovin.com, sajt serbiankovin.com

Lokacija i kako stići

Manastir je na Dunavu, na ostrvu Čepel, i lako je dostupan iz Budimpešte (oko 40 km). Smešten je u centru Ráckeve/Srpskog Kovina, pa je pristup praktičan i za jednodnevni izlet.

Istorijat Manastira Srpski Kovin

Predanje o osnivanju (XII vek)

Po sačuvanom predanju, manastir potiče iz prve polovine XII veka. Kao osnivač se pominje kraljica Jelena, ćerka raškog župana Uroša I i supruga ugarskog kralja Bele II Slepog, koja je u jednom periodu upravljala Ugarskom u ime maloletnog sina Geze II (1141–1161).

Preseljenje nakon napada (1440)

Nakon osvajanja Smedereva 1439. i pustošenja Kovina, deo stanovništva prelazi u dubinu Ugarske i dolazi na Čepel. Ugarski kralj Vladislav je 10. oktobra 1440. ustupio kovinskim doseljenicima kasnogotičku crkvu sa kapelama i zvonikom (i, po svemu sudeći, deo zemljišta). Od tada postoji Gornji/Srpski Kovin sa crkvom posvećenom Uspenju Bogorodice i dve kapele.

Manastirski status (XVI–XVII vek)

Postoji mogućnost da je oko sredine XVI veka parohijska crkva prerasla u manastirsku (u turskom popisu iz 1546. pominju se tri monaha i jedan sveštenik). Pouzdani podaci iz 1680. potvrđuju postojanje manastira na ostrvu.

Ukinuće (1777) i obnova statusa (2003)

U doba redukcije manastira za vreme Marije Terezije, manastir je ukinunut 1777., a bratstvo je preseljeno u manastir Grabovac, dok je crkva postala parohijska. Posle više od dva veka, svetinja ponovo dobija status manastira (u tekstu se navodi obnova 2003. godine i iguman Andrej Pandurović, a zatim kao sadašnji starešina arhimandrit Metodije Marković).

Arhitektura Manastira Srpski Kovin

Gotska crkva + barokni zvonik je glavna “priča” ovog kompleksa.

  • Prvobitna crkva (kraj XIII veka) opisana je kao ranogotska jednobrodna građevina, približno 10 × 25 m, sa masivnim kamenim zidovima (oko 90 cm), portalima, dvodelnim prozorima i potpornim stubcima.

  • Zvonik je odvojen od crkve (retkost), a na starijim osnovama je 1756. podignut barokni deo. Ukupna visina zvonika se u tekstu navodi oko 40,40 m (zidani deo 26,10 m + kapa 14,30 m).

Prilagođavanje pravoslavlju (posle 1440.)

Gotska građevina je uz male intervencije pretvorena u pravoslavni hram: istočni deo je preuređen u oltarski prostor, a ikonostas je, po pretpostavci, u početku bio skromniji (nizak, sa manjim brojem ikona).

Ikonostas i živopis

Ikonostas (1770)

Današnji ikonostas se u tekstu vezuje za 1770. godinu, uz napomenu da su četiri prestone ikone starije (1746., rad nepoznatih ruskih/ukrajinskih majstora), dok se za druge ikone navode majstori iz Moskopolja. Pominje se i čudotvorna ikona Bogorodice koju je (po navodu) naručio Jovan Kiriak 1760. godine.

Živopis (tri sloja + 1771 u paraklisima)

Bronzana ploča (po navodu) beleži tri faze slikanja: 1320, 1514 i 1765 (od starijih slojeva sačuvan je tek fragmentarno trag). U paraklisima su zidne slike rađene 1771. Kao vođa majstora navodi se Teodor Simeonov iz Moskopolja, uz zanimljiv detalj da su u donjim zonama oslikani i srpski vladari (od Nemanje dalje), u prirodnoj veličini.

Posebno je istaknuta freska iz 1765.: prizor u kojem se Joakim i Ana mole Bogorodici, kao neuobičajena tema u srpskom slikarstvu (asocira na Deizis, ali sa drugim protagonistima).

Slava i manastirska sabranja

  • Sabor / veliki praznik: Uspenje Presvete Bogorodice (28.08.)

  • Poseban datum: praznik Ikone Presvete Bogorodice Kovinske (25.05.)

Kontakt Manastira Srpski Kovin