Manastir Bijelići
Manastir Bijelići, odnosno Manastir Svetog Arhangela Mihaila, nalazi se na uzvišenju iznad Soliolskog polja, u mestu Bijelići – Krtole, na području Tivta, u srcu Boke kotorske. Ova svetinja pripada Mitropoliji crnogorsko-primorskoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja metoh manastira Miholjska Prevlaka, sa kojim je povezana ne samo administrativno, nego i duhovno, istorijski i simbolički.
Smešten na brdu naspram ostrva Miholjske prevlake, manastir zauzima izuzetno upečatljiv položaj. Sa njega se otvara širok pogled na zaliv, okolna naselja i prostor drevne Prevlake, pa ova svetinja već samim svojim mestom deluje kao produžetak svetomiholjskog duhovnog kruga. Nije zato slučajno što se o njoj govori kao o manastiru koji čuva pamćenje velike prevlačke svetinje i nastavlja njeno duhovno prisustvo u ovom delu Boke.
Svetinja na uzvišenju iznad Prevlake
Posebnost manastira u Bijelićima leži i u njegovom geografskom i duhovnom položaju. On nije smešten u samom središtu naselja, već na brdu, izdignut iznad svakodnevice, u prostoru tišine, vetra i kamena, kakav prirodno podstiče na molitvu, osamu i monaško sabiranje. Sa tog mesta pogled se spušta prema Miholjskoj prevlaci, što dodatno učvršćuje osećaj da ova obitelj nije izdvojena svetinja, već deo šireg, starog i duboko ukorenjenog svetog prostora bokokotorskog pravoslavlja.
Upravo zbog tog položaja manastir deluje i kao vidikovac i kao duhovna stražarnica. U porti se nalazi i gumno-vidikovac, sa koga se pruža pogled prema Miholjskoj prevlaci i Tivatskom zalivu, što ovoj svetinji daje i posebnu pejzažnu, gotovo kontemplativnu dimenziju.
Od stare crkve do novoustanovljenog manastira Bijelići
Iako je manastir Bijelići kao obitelj novijeg datuma, njegova crkva ima starije korene. Prema dostupnim podacima, hram Svetog Arhangela Mihaila, podignut od kamena i oblikovan kao jednobrodna građevina orijentisana u pravcu istok–zapad, potiče iz starijeg vremena i ranije je služio kao seoska, parohijska crkva. Tek kasnije je, uz podizanje konaka i oblikovanje manastirskog kompleksa, postao jezgro monaške zajednice.
Kao manastir, svetinja je ustanovljena 2008. godine, a u tom novijem periodu presudnu ulogu u njenom podizanju, uređenju i oblikovanju imao je shiarhimandrit Agapit Šairov. U tekstovima koji govore o ovoj svetinji njegovo ime se izdvaja kao ime glavnog trudbenika i graditelja novog manastirskog života u Bijelićima.
Time je ova svetinja dobila dvostruki identitet: sa jedne strane čuva starinu mesta i hrama, a sa druge strane predstavlja noviji monaški podvig i savremeni pokušaj da se na zaboravljenom i skrovitom mestu ponovo uspostavi puna crkvena i monaška služba.
Trud oca Agapita i podvig u osami
Posebno mesto u priči o manastiru zauzima lik oca Agapita, ruskog monaha koji je, po svedočenjima, stigao u ove krajeve na poziv mitropolita Amfilohija i sa blagoslovom pristupio obnovi i izgradnji ove svetinje. Uz njegovo ime vezuje se veliki trud, asketski način života i gotovo pustinjački podvig.
U opisima ovog perioda naglašava se da je gradio u izuzetno skromnim uslovima, oslanjajući se na dobrovoljne priloge i pomoć ljudi dobre volje. Pominje se da je godinama živeo veoma strogo, bez komfora, u siromaštvu i tihovanju, nastojeći da manastir podigne ne kao mesto udobnosti, već kao istinsku isposnicu. U tim prikazima Bijelići nisu predstavljeni samo kao građevinski poduhvat, već kao plod lične žrtve, bolesti, posta, molitve i duhovnog odricanja.
Zato manastir u Bijelićima i danas nosi pečat tog početnog duha: nije zamišljen kao velika gradska obitelj, već kao svetinja sabranja, tihovanja i monaške ozbiljnosti.
Posvećenje: Čudo Svetog arhangela Mihaila u Honi
Hram manastira Bijelići posvećen je Čudu Svetog arhangela Mihaila u Honi, jednom od velikih prazničnih spomena vezanih za arhangelsku službu. Ta posveta nije bez značaja, jer daje posebnu duhovnu notu čitavom manastiru.
U crkvenom predanju, čudo u Honi svedoči o zaštitničkoj sili Svetog arhangela Mihaila, koji čuva hram, vernike i mesto molitve. Upravo to je u više navrata isticano i u besedama služenim u ovoj obitelji: da je ova svetinja podignuta pod zaštitom arhangelske sile, kao mesto gde se zemaljsko bogosluženje sjedinjuje sa nebeskim.
U besedi mitropolita Joanikija iz 2025. godine posebno se naglašava da su anđeli oni koji neprestano služe Bogu, veličaju Njegovu slavu i podstiču i vernike da se i sami, kroz smirenje i služenje, uzdižu iznad svojih slabosti. U tom smislu, manastir u Bijelićima nije samo posvećen Svetom Arhangelu Mihailu, nego je zamišljen i kao prostor u kojem se verni narod podseća da je hrišćanski život poziv na služenje, smirenje i uzrastanje u Božijoj blagodati.
Veza sa Miholjskom prevlakom
Jedna od najvažnijih odrednica ove svetinje jeste njena povezanost sa Miholjskom prevlakom. Manastir u Bijelićima je njen metoh, ali ta veza nije samo formalna.
U besedama i predanjima koja se vezuju za ovu svetinju naglašava se da je Miholjska prevlaka vekovima bila velika svetinja, koja je i u svojoj slavi i u svom stradanju ostala duboko prisutna u narodnom pamćenju. U tom kontekstu, Bijelići se doživljavaju kao jedno od mesta na kojima se to pamćenje nastavilo i sačuvalo.
Pominje se i predanje da su se monasi sa Prevlake, posle razaranja i progona, povlačili u skrovita mesta, te da je i ovo uzvišenje iznad zaliva moglo biti deo tog duhovnog skloništa i produžetka prevlačke tradicije. Iako se takve veze još dodatno proučavaju, sama činjenica da je ova svetinja metoh Prevlake, i da se nalazi naspram nje, čini je prirodnim delom jednog istog duhovnog pejzaža.
Zbog toga se Manastir Bijelići može posmatrati i kao svetinja koja svedoči da duhovno zračenje Prevlake nije prestalo ni posle vekova razaranja, već da je nastavilo da živi kroz manje, skrovite i kasnije obnovljene obitelji.
Izgled hrama i manastirskog kompleksa
Manastirski hram je jednobrodna kamena crkva, orijentisana u pravcu istok–zapad. Na vrhu zapadnog zida nalazi se zvonik na preslicu sa jednim zvonom, dok južni i severni zid imaju po jedan prozor. Iznad ulaza, sa spoljne strane, naslikan je lik Svetog Arhangela Mihaila, čime je već na samom pristupu hramu naglašena njegova posveta.
Unutrašnjost hrama je živopisana, a posebnu pažnju privlači polijelej izrađen u Rusiji, što prostoru daje dodatnu svečanost i ukazuje na vezu sa ruskom duhovnom i crkvenom tradicijom. U okviru kompleksa nalaze se i konaci, kameni popločani prostori, zidovi ukrašeni mozaicima i drugi elementi koji su vremenom oblikovali manastirsku celinu.
U novijim opisima pominju se i mozaici svetitelja na unutrašnjoj strani manastirskog zida, kao i razvoj dodatnih manastirskih sadržaja. Time je ova obitelj postepeno rasla od jednostavne crkve ka punijem manastirskom sklopu.
Stradanja, osporavanja i odbrana svetinje
Kao i mnoge druge novije svetinje u Crnoj Gori, i manastir u Bijelićima prošao je kroz iskušenja vezana za gradnju, legalitet i osporavanja od strane različitih institucija. U pojedinim zapisima pominje se da je manastirski skit bio na meti građevinskih inspektora i da je čak postojalo rešenje o rušenju.
Prema tim svedočenjima, svetinja je od bagera i rušenja branjena upornošću monaha i meštana okolnih sela, koji su stražarili i nisu dozvolili da manastirski objekti budu uništeni. Bez obzira na ton pojedinih javnih polemika i različitih tumačenja, ostaje činjenica da je ova svetinja nastajala u atmosferi velikog napora, osporavanja i potrebe da se fizički sačuva.
To je ujedno doprinelo da manastir dobije i dodatnu simboliku: ne samo kao mesto molitve, već i kao svetinja koju su njeni graditelji i vernici morali uporno da brane.
Prelazak iz bratstva u sestrinstvo
U svom novijem razvoju, manastir Bijelići je prošao kroz zanimljiv unutrašnji put: najpre se u njemu formiralo bratstvo, a kasnije sestrinstvo, tako da je danas ova svetinja ženski manastir.
Taj razvoj posebno je postao vidljiv poslednjih godina, kada su u ovoj obitelji obavljena monašenja novih iskušenica. Tako je 9. aprila 2016. godine zabeleženo prvo polaganje monaškog zaveta u novoustanovljenom manastiru, što je bio važan trenutak u njegovom oblikovanju kao žive monaške zajednice.
Kasnije su usledila nova monašenja. U aprilu 2024. godine mitropolit Joanikije u ovoj svetinji zamonašio je poslušnice Milicu, Sanju i Nedeljku, davši im monaška imena Gavrila, Siluana i Porfirija. Tom prilikom je istakao da monaški život nije samo promena spoljašnjeg izgleda, nego unutrašnji preporod, pokajanje i usmerenje celog bića ka Carstvu nebeskom.
Još veći događaj zbio se 19. septembra 2025. godine, kada je u metohu Miholjske prevlake u Bijelićima zamonašeno više poslušnica: Mirjana, Vesna, Marija i Aleksandra, koje su dobile imena Melanija, Nona, Salomija i Sinklitikija. Time je sestrinstvo ove obitelji vidljivo umnoženo, a manastir je pokazao da više nije samo obnovljena svetinja, već i stabilno mesto monaškog života.
Duhovni naglasci savremenog života manastira
Savremeni život ove obitelji obeležen je snažnim duhovnim naglascima: služenjem liturgija, monaškim postrigom, negovanjem tišine i poslušanja, kao i osloncem na anđeosku simboliku posvete hrama. U besedama izrečenim u ovoj svetinji često se ponavlja da je monaški put težak i zahtevan, ali i duboko blagosloven ako se zasniva na smirenju, pokajanju i poslušanju.
Mitropolit Joanikije je upravo u Bijelićima naglasio da su nove monahinje „najveći priložnici“ ove obitelji, jer svoj život prinose kao žrtvu svetinji, Crkvi i Bogu. Time je pokazano da se vrednost jednog manastira ne meri samo zgradama i obnovama, već pre svega ljudima koji u njemu prinose sebe na službu.
Istovremeno, pominje se i završavanje konaka u osnovnom obliku, kao i pomoć velikih dobrotvora, što govori da se ova svetinja i dalje razvija, raste i učvršćuje.
Zaključak
Manastir Bijelići, odnosno Manastir Svetog Arhangela Mihaila u Krtolema kod Tivta, jedna je od onih svetinja čiji značaj nije samo u njenoj lepoti ili položaju, već u spoju starine, pamćenja, podviga i savremenog monaškog života.
Kao metoh Miholjske prevlake, on čuva živu vezu sa jednom od najvažnijih svetinja Boke kotorske. Kao novoustanovljeni manastir, svedoči o obnovi monaškog života na mestu koje je nekada bilo skrovita crkva. Kao svetinja povezana sa trudom oca Agapita i kasnijim formiranjem sestrinstva, on pokazuje da se i danas u kamenu, tišini i osami mogu rađati ozbiljni duhovni podvizi.
Posvećen Čudu Svetog arhangela Mihaila u Honi, ovaj manastir nosi i jasnu poruku: da je Crkva pozvana da opstaje i kada strada, da svetinja deluje i kada je skrovita, i da se Božija sila često najjasnije pokazuje upravo na tihim i zaboravljenim mestima.
Zato Manastir Bijelići nije samo lepa svetinja iznad zaliva, već i živo svedočanstvo trajanja pravoslavnog pamćenja, prevlačke duhovne tradicije i savremenog monaškog preporoda u Boki kotorskoj.