Manastir Svetog Arhangela Mihaila na Miholjskoj Prevlaci
Manastir Svetog Arhangela Mihaila nalazi se na Miholjskoj Prevlaci u Tivatskom zalivu Boke kotorske. Ova svetinja pripada Mitropoliji crnogorsko-primorskoj Srpske pravoslavne crkve i jedno je od najznačajnijih istorijskih mesta pravoslavlja na prostoru današnje Crne Gore.
Miholjska Prevlaka deo je Krtoljskog arhipelaga u Boki kotorskoj. U neposrednoj blizini nalaze se ostrva Sveti Marko (nekada Stradioti) i Gospa od Milosti. Samo ostrvo danas je gotovo spojeno sa kopnom uskim sprudom, zbog čega ima karakter poluostrva.
Zbog bujne vegetacije, maslinjaka i mediteranskog rastinja, Miholjska Prevlaka je u novije vreme poznata i kao Ostrvo cveća.
Međutim, mnogo pre nego što je dobila taj naziv, Miholjska Prevlaka bila je jedno od najvažnijih crkvenih središta srednjovekovne Zete.
Najstarija istorija Miholjske Prevlake
Arheološka istraživanja pokazuju da je prostor Miholjske Prevlake bio naseljen još u ranohrišćanskom periodu. Smatra se da su na ovom mestu postojale crkvene građevine između IV i VI veka, verovatno u vreme Vizantije.
Pretpostavlja se da je na ostrvu postojala ranohrišćanska bazilika, a kasnije i razvijen manastirski kompleks.
Zbog svog položaja u Tivatskom zalivu, Miholjska Prevlaka nalazila se na važnom pomorskom i trgovačkom prostoru. Upravo ta kombinacija povoljnog položaja i razvijenog monaštva učinila je da ovo mesto postane jedno od glavnih duhovnih središta Zete.
Osnivanje Zetske episkopije
Najvažniji događaj u istoriji Miholjske Prevlake dogodio se 1219. godine, kada je Sveti Sava dobio autokefalnost Srpske pravoslavne crkve.
Tom prilikom organizovana je nova crkvena struktura sa više episkopija. Među njima je osnovana i Zetska episkopija, a za njeno sedište izabran je upravo manastir Svetog Arhangela Mihaila na Miholjskoj Prevlaci.
Prvi episkop Zete bio je Ilarion, monah iz manastira Hilandara i jedan od saradnika Svetog Save.
Osnivanjem episkopije Miholjska Prevlaka postala je centralno crkveno mesto Zete i jedan od najvažnijih duhovnih centara srpskog primorja.
Miholjska metohija
Oko manastira Miholjska Prevlaka se tokom srednjeg veka razvila velika crkvena oblast poznata kao Miholjska metohija.
U njen sastav ulazile su brojne crkve, manastiri i manastirska imanja na prostoru Boke kotorske i šireg primorja. Miholjska metohija bila je značajan duhovni i administrativni centar srpske crkve na primorju.
Manastir Svetog Arhangela Mihaila bio je središte te oblasti i mesto gde je stolovao episkop Zete.
U vreme cara Dušana Zetska episkopija je uzdignuta na rang mitropolije, čime je značaj ovog manastira dodatno porastao.
Stradanje manastira i Miholjski mučenici
Sredinom XV veka političke prilike u Boki kotorskoj značajno su se promenile. Grad Kotor došao je pod vlast Mletačke republike, a pravoslavno stanovništvo našlo se u složenom položaju.
Prema predanju koje je zabeleženo u istorijskoj literaturi i narodnoj tradiciji, manastir je tada razoren.
Predanje govori da je oko sedamdeset monaha manastira Miholjska Prevlaka otrovano, nakon čega je mletačka mornarica bombardovala manastir i potpuno ga uništila.
Monasi koji su stradali u ovom događaju u crkvenoj tradiciji poznati su kao Miholjski mučenici.
Tokom kasnijih arheoloških istraživanja pronađene su njihove mošti. Vernici svedoče da iz pojedinih kostiju povremeno izbija miro prijatnog mirisa, što se u pravoslavnoj tradiciji smatra znakom svetosti.
Period zapuštenosti
Nakon razaranja manastira u XV veku, Miholjska Prevlaka vekovima je ostala bez većeg monaškog života.
Ostrvo je tokom narednih vekova bilo pod upravom različitih država:
-
Mletačke republike
-
Francuske vlasti
-
Austrougarske monarhije.
Stari manastir ostao je u ruševinama, ali mesto nikada nije potpuno zaboravljeno u narodnom pamćenju.
Crkva Svete Trojice
U XIX veku na Miholjskoj Prevlaci podignuta je nova crkva posvećena Svetoj Trojici.
Crkvu je 1833. godine podigla dobrotvorka Katarina Vlastelinović, koja je kupila deo ostrva sa željom da obnovi staru svetinju.
Crkva je jednobrodna građevina sa polukružnom apsidom i zvonikom na preslicu. Na zapadnoj fasadi nalazi se rozeta i fragmenti stare kamene plastike.
Katarina Vlastelinović sahranjena je u blizini crkve koju je podigla.
Arheološka istraživanja
Tokom XX veka sprovedena su arheološka istraživanja na manastiru Miholjskoj Prevlaci.
Ta istraživanja potvrdila su postojanje velikog srednjovekovnog manastirskog kompleksa i otkrila temelje starog manastira, kao i ostatke ranijih crkvenih građevina.
Pronađeni su brojni kameni fragmenti, temelji zidova i drugi arheološki tragovi koji svedoče o nekadašnjoj veličini i značaju ove svetinje.
Obnova manastira Miholjska Prevlaka u novije vreme
Savremena obnova manastira Miholjska Prevlaka započela je 1996. godine, kada su pokrenuti radovi na obnovi kompleksa i istraživanju arheoloških ostataka.
Poseban događaj dogodio se 2000. godine, kada je na Miholjskoj Prevlaci zamonašen prvi monah posle više od pet vekova od razaranja manastira.
Time je obnovljen monaški život na ovom istorijskom mestu.
Manastir Miholjska Prevlaka danas
Danas manastir Miholjska Prevlaka predstavlja važan duhovni i istorijski lokalitet u Boki kotorskoj.
Na ostrvu se nalaze:
-
crkva Svete Trojice
-
ostaci srednjovekovnog manastira
-
arheološki lokaliteti
-
manastirski kompleks u obnovi.
Zbog svoje istorije, veze sa Svetim Savom i osnivanjem Zetske episkopije, kao i zbog predanja o Miholjskim mučenicima, Miholjska Prevlaka ima izuzetno mesto u istoriji pravoslavlja na prostoru Boke kotorske i čitavog srpskog primorja.