Manastir Savina kod Herceg Novog

Istorija manastira Savina kroz vekove

Predanje i najraniji tragovi (XI–XV vek)

Pitanje tačne starosti manastira Savina nije u potpunosti razjašnjeno. Prema predanju, Mala crkva Uspenja Presvete Bogorodice potiče iz 1030. godine. Iako se najstariji pisani pomen manastira vezuje za 1648. godinu, fresko-natpis iz 1831. svedoči o mnogo starijem poreklu.

Stilske karakteristike najstarijeg sloja fresaka ukazuju na XV vek i povezuju se sa zografom Lovrom Dobrićevićem iz Kotora. Obnova male crkve dogodila se u vreme hercega Stefana Vukčića Kosače, što dodatno učvršćuje njen značaj u regionalnoj istoriji.

Crkva Svetog Save, smeštena na brežuljku iznad manastirskog kompleksa, prema predanju je podignuta u XIII veku, a temelje je, kako se veruje, osvetio sam Sveti Sava. Upravo po ovom hramu manastir Savina nosi svoje ime.

Velika obnova i duhovni procvat (XVII–XVIII vek)

Najznačajniji istorijski preokret u razvoju manastira Savina Herceg Novi desio se krajem XVII veka. Nakon razaranja manastira Tvrdoš u Hercegovini, monasi su pronašli utočište u Savini, predvođeni episkopom Savatijem Ljubibratićem. Sa sobom su doneli dragocene relikvije i duhovnu tradiciju, čime započinje novo poglavlje manastirskog života.

U XVIII veku Savina postaje snažno duhovno i kulturno središte. Veliki hram Uspenja Presvete Bogorodice građen je od 1777. do 1799. godine. Graditelj je bio majstor Nikola Foretić sa ostrva Korčule, a prema sačuvanim dokumentima u izgradnji je učestvovalo čak 8.454 radnika u prvih osam godina.

Ovaj period obeležen je i snažnom podrškom naroda. Velika Savinska crkva nema jednog ktitora – njen ktitor je sam narod, o čemu svedoče brojne čitulje sačuvane u crkvi.

XIX i XX vek – iskušenja i trajanje

Tokom XIX veka manastir je dodatno obnavljan, dozidavana je priprata na crkvi Svetog Save, a 1858. godine opravljen je časovnik na tornju. Manastir je preživljavao i teške trenutke, poput krađe 1937. godine, ali je uprkos svemu sačuvao kontinuitet duhovnog života.

Oko crkve Svetog Save sahranjeni su i ruski vojnici poginuli u borbama protiv Francuza početkom XIX veka, što svedoči o širem istorijskom kontekstu u kojem je Savina postojala.

Arhitektura i manastirski kompleks

Kompleks manastira Savina sastoji se od tri crkve i manastirskog konaka sa riznicom i bibliotekom.

Mala crkva Uspenja Presvete Bogorodice

Ovaj hram skromnih dimenzija (10 x 6 metara) čuva višeslojno fresko-slikarstvo. Najstariji sloj potiče iz XV veka, dok je živopis obnavljan 1565. i 1831. godine. Ikonostas je sastavljen iz različitih epoha – carske dveri izradio je Dimitrije Daskal 1703. godine, dok je hramnu ikonu Uspenja naslikao njegov sin Rafailo.

U maloj crkvi čuva se i čuvena Savinska Bogorodica – manastir Savina ikona Bogorodice koju narod vekovima poštuje kao čudotvornu. Predanje kaže da je upravo ova ikona spasila manastir kada je mletačka galija pokušala da ga razori, ali je, prema narodnom verovanju, grom uništio brod.

Velika crkva Uspenja Presvete Bogorodice

Veliki hram predstavlja jedinstvenu sintezu romanskog, gotičkog, vizantijskog i baroknog stila. Ova monumentalna građevina simbolizuje susret Istoka i Zapada u Boki.

Ikonostas je izradio pop Simeon Lazović iz Bijelog Polja sa sinom Aleksejem (1795–1797). Posebno se izdvaja ikona Bogorodičnog pokrova, značajan primer srpskog baroknog slikarstva. Duborezni baladur, verovatno delo dubrovačkog majstora Paola Paskvalija, dodatno oplemenjuje enterijer.

Crkva Svetog Save

Jednobrodna građevina sa zvonikom na preslicu i okulusom iznad zapadnih vrata, smeštena na uzvišenju, pruža veličanstven pogled na Boku i Lovćen. Antimins potiče iz vremena Arsenija IV Jovanovića Šakabente (1740).

Riznica i značajne relikvije

Riznica manastira Savina čuva dragocenosti od neprocenjive vrednosti:

• Kristalni krst Svetog Save iz XIII veka

• Kivot manastira Tvrdoš iz 1615. godine

• Plaštanica iz 1642. godine

• Srebrna petohljebnica iz 1648. godine

• Putir iz 1650. godine

• Jevanđelje iz 1685. godine

• Portret ruskog cara Petra Velikog

• Ikona ruske carice Ekatarine Velike

Manastir poseduje i bogatu biblioteku sa starim knjigama i dokumentima, kao i relikvije iz doba Nemanjića, uključujući mošti Jelene Nemanjić Šubić.

Duhovni život i bogosluženja

Manastir Savina liturgija predstavlja centralni događaj duhovnog života. Bogosluženja se obavljaju svakodnevno:

• Polunoćnica, jutrenje i prvi čas od 06:00

• Večernje i malo povečerje od 18:00

• Sveta Liturgija subotom u 08:00

• Nedeljom i praznicima u 09:00

Danas je starešina manastira arhimandrit Makarije (Imamović). Otac Makarije manastir Savina predvodi od 15. avgusta 2018. godine, zajedno sa bratstvom.

Slava manastira

Manastir Savina proslavlja Uspenje Presvete Bogorodice (28. avgusta), kada se okuplja veliki broj vernika iz Herceg Novog, Boke i šireg regiona.

Lokacija i kako doći

Manastir Savina Crna Gora nalazi se u ulici Manastirska 21, u naselju Savina, oko 2 km od centra Herceg Novog.

Do manastira je moguće stići:

• Automobilom – oko 7 minuta vožnje magistralnim putem E65

• Peške – prijatnom šetnjom iz pravca Starog grada Herceg Novog

Otvoren je za posetioce od izlaska do zalaska sunca.

Saveti za posetu

Posetioci treba da budu pristojno obučeni. Žene bi trebalo da imaju suknje ispod kolena i pokrivena ramena, dok muškarci ne bi trebalo da ulaze u kratkim pantalonama i papučama. Fotografisanje unutar crkava moguće je samo uz dozvolu.

Prirodno okruženje i znamenitosti u okolini

Savina Herceg Novi smeštena je u bujnom mediteranskom zelenilu, sa pogledom na Jadransko more. U neposrednoj blizini nalaze se:

• Stari grad Herceg Novi

• Tvrđava Forte Mare

• Šetalište Pet Danica

• Vidikovci sa pogledom na Boku Kotorsku

Spoj mora, planina i sakralne arhitekture čini Herceg Novi manastir Savina jednim od najlepših duhovnih ambijenata na Jadranu.

Manastir Savina danas

Danas savina manastir predstavlja aktivan muški manastir Srpske pravoslavne crkve, mesto molitve, kulture i duhovnog sabranja. Kroz vekove je iznedrio brojne monahe – rodoljube, prosvetitelje i čuvare nacionalnog identiteta.

Savina nije samo istorijski spomenik, već živa duhovna zajednica koja nastavlja svoju misiju u savremenom vremenu.