Manastir Savina Glavica, Donje Groblje

Istorija manastira Savina Glavica

Srednjovekovni počeci i predanje o Svetom Savi

Prema crkvenom predanju, crkva Svetog Save na Savinoj Glavici podignuta je na mestu koje je osveštano stopama prvog srpskog arhiepiskopa, Svetog Save. Smatra se da današnja mala crkva potiče iz 13. veka, iz vremena Nemanjića, i da je kroz vekove sačuvala osnovni oblik, uz manje prepravke.

Iako arheološka istraživanja nisu sprovedena, natpis iznad ikonostasa koji potiče iz 18. veka, kao i svedočanstva crkvenih istoričara, upućuju na starije poreklo hrama. U studiji „Boka“, Savo Nakićenović beleži da je crkva mala, sa dugom priprataom, i da je oko nje započeta gradnja veće crkve koja nikada nije dovršena.

19. vek i nedovršeni veliki hram

Krajem 19. i početkom 20. veka meštani su odlučili da podignu veću crkvu u čast Svetog Save. Zidovi nove građevine podignuti su oko postojeće male crkve, gotovo je u potpunosti obuhvativši. Međutim, radovi su prekinuti, najverovatnije usled izbijanja Prvog svetskog rata.

Tako je nastao jedinstven prizor u pravoslavnoj arhitekturi: mala srednjovekovna crkva ostala je „zagrljena“ nedovršenim zidovima veće građevine, visokim oko četiri metra. Ovaj kameni okvir danas deluje kao bedem koji simbolično štiti unutrašnju molitvu i veru.

20. vek i obnova duhovnog života

Tokom 20. veka crkva je ostala značajno sabirno mesto naroda Donjeg Grblja. U njenoj priprati nekada je radila i seoska škola, što svedoči o prožimanju duhovnog i prosvetnog života. Posebno je značajno da je Sveti Petar Cetinjski služio u ovom hramu prilikom svojih dolazaka u Grbalj.

Poslednja veća obnova izvršena je u periodu 2010–2012. godine, kada je postavljen novi pod od oniksa, izrađen novi ikonostas, a oltarski prostor freskopisan radom slikara Damira Mladenovića iz Sombora.

Osnivanje manastira 2010. godine

Od Savindana 2010. godine crkva na Savinoj Glavici dobija status manastira. Blagoslovom mitropolita Amfilohija, formiran je manastir Svetog Save, a za prvog igumana postavljen je arhimandrit Luka Anići, dugogodišnji iguman Cetinjskog manastira.

Dolaskom oca Luke, manastir Savina Glavica postao je poznat širom pravoslavne zajednice. Redovna bogosluženja, duhovni razgovori i sabranja vernika iz Grblja, Boke, Crne Gore i Srbije obnovili su duhovni puls ovog mesta. Nakon upokojenja oca Luke, u manastiru deluje sestrinstvo sa maticom Teklom (Zorić) kao nastojateljicom.

Arhitektura i manastirski kompleks

Arhitektura manastira Savina Glavica jedna je od njegovih najupečatljivijih odlika. Mala crkva iz 13. veka jednostavne je forme, sa izraženom priprataom koja je nekada bila i prostor škole. Oko nje su podignuti masivni zidovi nedovršenog hrama iz 19. veka, stvarajući ambijent koji podseća na drevne istočne hrišćanske lokalitete.

Poseban detalj predstavlja mali beli zvonik, neobičnog oblika, koji asocira na arhitekturu grčkih ili mediteranskih ostrva. U neposrednoj blizini nalazi se manastirski konak, građen u duhu istočne tradicije, koji je u narodu dobio nadimak „Grbaljski Jerusalim“. Njegova forma podseća na jerusalimske konake iz 14. i 15. veka.

Kompleks je dodatno oplemenjen borovima donetim sa hilandarskog metoha na Svetoj Gori, a izgrađena je i nova bistijerna, popločana ukrasnim kamenom 2016. godine.

Riznica i značajne relikvije

Iako manastir nema veliku riznicu u materijalnom smislu, poseduje dragocene relikvije od izuzetnog duhovnog značaja. U crkvi se čuva odežda Svetog Petra Cetinjskog, koju je nosio dok je bio arhimandrit. Prema običaju, sveštenik na Savindan služi u toj odeždi, čime se simbolično obnavlja veza sa velikim cetinjskim svetiteljem.

Sačuvan je i bakarni tanjir, nürnberški rad iz 15–16. veka, kao i podatak da je antimins izradio Hristifor Žefarović. Natpis iznad ikonostasa potiče iz vremena mitropolita Danila i Save Petrovića Njegoša.

Slava manastira Savina Glavica

Manastirska slava je Savindan, 27. januar, kada se okuplja narod iz čitavog Grblja. Toga dana služi se sveta arhijerejska liturgija, lomi slavski kolač i priređuje tradicionalni sabor koji ima višestolećnu tradiciju.

Liturgija se služi i na praznik Prenosa moštiju Svetog Save, 19. maja. Ova sabranja potvrđuju da manastir Savina Glavica Grbalj ostaje živo duhovno središte, a ne samo istorijski spomenik.

Lokacija i pristup

Manastir se nalazi u Donjem Grblju, na uzvišenju poznatom kao Savina Glavica. Sa tog mesta pruža se pogled na brojne crkve okolnih sela – Zagore, Višnjeve, Glavata i Kovača. U čitavom Grblju nalazi se čak 64 crkve, a sa Savine Glavice vidi se njih sedam.

Za posetioce koji pretražuju savina glavica manastir mapa, manastir je dostupan lokalnim putevima iz pravca Kotora i Budve, uz kraću vožnju i pešački prilaz do samog hrama.

Saveti za posetu

Posetiocima se preporučuje primerena odeća i poštovanje manastirskog reda. Najsvečanija atmosfera doživljava se na Savindan, ali je tada i najveća gužva. Za mirniju posetu, pogodniji su dani van velikih praznika.

Poželjno je unapred proveriti vreme bogosluženja, posebno ako dolazite iz udaljenijih krajeva.

Znamenitosti u okolini

Donji Grbalj obiluje starim crkvama i kulturnim tragovima prošlih vekova. U selima Zagora, Višnjeva, Glavati i Kovači nalaze se hramovi posvećeni Svetom Teodoru Tironu, Svetom proroku Iliji, Svetom Đorđu, Svetom Nikoli i Svetom Arhangelu Mihailu.

Blizina Kotora, Budve i jadranske obale omogućava povezivanje duhovnog i kulturnog turizma, što manastir Savina Glavica čini zanimljivom tačkom na mapi hodočasničkih i turističkih ruta.

Manastir Savina Glavica danas

Danas je manastir Savina Glavica aktivna monaška zajednica sa sestrinstvom koje vodi mati Tekla. Redovna bogosluženja, očuvanje tradicije Savindana i briga o manastirskom kompleksu svedoče o kontinuitetu duhovnog života.

Savina glavica manastir ostaje stogodišnji stub Donjeg Grblja – mesto molitve, susreta i sabornosti, gde se istorija, predanje i savremeni duhovni život prepliću u jedinstvenu celinu.