Manastir Volujica

Manastir Svetog Ilije na Volujici

Manastir Svetog Ilije na Volujici nalazi se na brdu Volujica iznad Bara i pripada Mitropoliji crnogorsko-primorskoj Srpske pravoslavne crkve. Smešten na uzvišenju iznad barske luke i morske obale, ovaj manastir spaja staro predanje, dugu istoriju lokalne pobožnosti i savremenu obnovu koja je ovoj svetinji vratila život i puno bogoslužbeno dostojanstvo.

Iako je danas poznat kao manastirska obitelj sa crkvom, konakom i pratećim zdanjima, u osnovi ove svetinje nalazi se stari hram posvećen Svetom proroku Iliji, koji je vekovima bio jedan od prepoznatljivih sakralnih znakova barskog kraja. Njegov položaj, visoko iznad mora i grada, daje mu posebnu simboliku: to je svetinja koja stoji nad Barom, na mestu sa kog puca širok pogled na obalu, luku i zaleđe.

Položaj i ambijent svetinje

Volujica je jedno od najprepoznatljivijih brda u okolini Bara. Nalazi se između mora, luke i barskog polja, a sam hram Svetog Ilije smešten je na jednom od vrhova ovog brda, na zapadnom delu Volujice, na oko 141 metar nadmorske visine. Sa manastirskog prostora pruža se upečatljiv pogled na Bar, barski zaliv i širu primorsku okolinu, zbog čega ovo mesto ima i snažan pejzažni i duhovni utisak.

Takav položaj nije slučajan. Još od davnina, svetinje su često podizane na uzvišenjima, na mestima koja povezuju nebo, zemlju i ljudsko sabiranje. U slučaju Volujice, ta simbolika je dodatno naglašena činjenicom da se manastir nalazi iznad luke, kamenoloma i savremenog gradskog života, kao tih i molitveni prostor izdignut iznad svakodnevne vreve.

Predanje o nastanku i veza sa Jelenom Anžujskom

Po narodnom predanju, crkvu Svetog Ilije na Volujici podigla je kraljica Jelena Anžujska, jedna od najznačajnijih žena u srpskoj srednjovekovnoj istoriji. To predanje ovu svetinju smešta u XIII vek, čime Volujica dobija duboko istorijsko uporište u okviru starog barskog i zetskog prostora.

Predanje takođe povezuje ime svetinje sa samim nazivom brda. U tekstovima se ističe da je naziv Volujica u užoj etimološkoj vezi sa imenom svetitelja kome je hram posvećen, odnosno sa Svetim Ilijom. Takve veze između toponima i kultnog mesta nisu retke u starijoj tradiciji i dodatno pokazuju koliko je kult ovog svetitelja bio ukorenjen u lokalnom pamćenju.

Iako je deo najstarije istorije svetinje sačuvan pre svega kroz predanje, upravo ta tradicija daje Volujici poseban značaj: reč je o mestu koje nije nastalo kao noviji lokalni hram bez dubljeg korena, već kao svetinja za koju se verovalo da pripada veoma starom sloju crkvenog života barskog kraja.

Stara crkva i njena duga zapuštenost

Crkva Svetog Ilije dugo je bila jedno od starih i prepoznatljivih sakralnih mesta u okolini Bara, ali je tokom vremena teško postradala. Kao i mnoge svetinje na primorju, stradala je i od zemljotresa, ali i od okolnosti koje su bile specifične za njen položaj. U dostavljenom materijalu posebno se ističe da je dodatnu štetu pretrpela usled stalnih miniranja u Luci Bar, što je vremenom ugrožavalo i zidove i krov crkve.

Godinama je hram bio u veoma lošem stanju. Pretilo mu je potpuno urušavanje, a svetinja je bila izložena i propadanju i mogućem skrnavljenju. I pored toga, u njoj se i dalje, svake godine na Ilindan, služila liturgija. To svedoči da crkva nikada nije sasvim nestala iz verskog života naroda, čak ni onda kada je bila oronula i gotovo pred padom.

Upravo ta činjenica je važna: Volujica nije bila samo stari objekat koji je izgubio funkciju, nego svetinja koja je opstajala u pamćenju i bogoslužbenom ritmu naroda i kada je njeno fizičko stanje bilo veoma teško.

Obnova započeta 2014. godine

Prelomni trenutak u savremenoj istoriji svetinje dogodio se početkom 2014. godine, kada je grupa ljudi iz Bara pokrenula obnovu crkve Svetog Ilije. Među njima su posebno bili angažovani radnici Luke Bar, a u tekstovima se naglašava da je upravo njihov trud bio presudan u spasavanju crkve od daljeg propadanja.

Obnova nije bila laka. Materijal je morao da se iznese na vrh brda, radovi su izvođeni u zahtevnim uslovima, a namera nije bila da se podigne nešto novo i proizvoljno, već da se svetinja vrati u svoje osnovno i dostojanstveno stanje. Ojačani su zidovi, oltar i krst, a pažnja je bila usmerena na to da crkva ponovo dobije stabilnost i liturgijsku punoću.

Posebno je značajno što su u obnovi učestvovali građani različitih veroispovesti. Neko je pomagao novčano, neko radom, neko materijalom. U tekstu se izričito naglašava da je među onima koji su radili bilo i pravoslavnih, katolika i muslimana, što ovoj obnovi daje dodatnu vrednost. U sredini kakva je Bar, takav zajednički trud oko jedne svetinje snažno govori o lokalnoj solidarnosti, poštovanju i svesti da hram nije samo crkvena građevina, nego deo zajedničkog kulturnog i istorijskog nasleđa.

Iste godine održan je i donatorski koncert za uređenje crkve Svetog Ilije, na kojem su učestvovala kulturno-umetnička društva i izvođači iz Bara, Tivta i Podgorice. Time je obnova dobila i širu društvenu podršku.

Osvećenje obnovljene crkve 2015. godine

Obnova je trajala oko dve godine, a njena kruna bilo je osvećenje crkve 2. avgusta 2015. godine, na sam praznik Svetog proroka Ilije. Tada je obnovljeni hram osveštao mitropolit Amfilohije, čime je svetinja ponovo uvedena u puno bogoslužbeno dostojanstvo.

Taj događaj imao je poseban značaj za Bar i za sve koji su učestvovali u obnovi. Osvećenje nije bilo samo formalni čin, već potvrda da je stara crkva sa Volujice zaista vraćena životu. Tom prilikom mitropolit je odlikovao i zahvalio pojedincima koji su dali veliki doprinos obnovi hrama i drugih svetinja, dok su više zaslužnih dobrotvora dobili gramate-zahvalnice.

Na taj način je obnova manastira na Volujici postala i simbol šireg duhovnog preporoda: ne samo spasavanja jednog zdanja, nego i ponovnog okupljanja zajednice oko svetinje.

Od crkve do manastirske obitelji

Nakon obnove, svetinja na Volujici postepeno je dobila širi oblik manastirske obitelji. Uz crkvu su nastajali i drugi sadržaji neophodni za monaški život, pa se ova svetinja danas ne posmatra samo kao obnovljena crkva, nego kao manastir Svetog Ilije.

Važan korak u tom razvoju dogodio se 13. novembra 2021. godine, kada je mitropolit Joanikije osveštao novosagrađeni konak i česmu. Česmu je podigao jedan od dobrotvora svetinje, čime je manastirski kompleks dodatno upotpunjen.

U novije vreme manastir na Volujici je postao ženski manastir, a u tekstovima se za 2024. godinu navodi da u njemu žive dve monahinje, rođene sestre, Jovana i Antusa, poreklom Ruskinje. Time je Volujica dobila i stalni monaški ritam života, što je presudno za identitet jedne svetinje: hram više nije samo mesto povremenog sabiranja, nego dom neprekidne molitve.

Savremeni duhovni život manastira

Danas manastir Svetog Ilije na Volujici ima jasno mesto u bogoslužbenom životu barskog kraja. Njegova hramovna slava je 2. avgust, praznik Svetog proroka Ilije, kada se u manastiru okuplja veliki broj vernika.

Tako je i 2023. godine slava proslavljena svetom liturgijom, rezanjem slavskog kolača i sabranjem u gostoprimnici i porti manastira. U tekstovima se posebno ističe da se na praznik Svetog Ilije svake godine, ljubavlju monahinja Marte i Marije, sabere mnogo vernog naroda. To pokazuje da se manastir ukorenio u savremenom verskom životu i da nije ostao samo vidikovac sa starom crkvom, već postao živo mesto liturgijskog i zajedničkog iskustva.

Poseban događaj desio se i 28. decembra 2025. godine, kada je u manastiru služio mitropolit Joanikije. U svojoj besedi podsetio je na istorijat svetinje, na predanje o kraljici Jeleni Anžujskoj, na obnovu u vreme patrijarha Gavrila Dožića i na trud blaženopočivšeg mitropolita Amfilohija u novijoj obnovi ove svetinje. Takođe je istakao značaj sestara monahinja i njihovog podviga, povezujući njihov život sa jevanđelskom pričom o Marti i Mariji.

Ta beseda je važna jer pokazuje kako se današnji identitet manastira ne zasniva samo na zidovima i obnovi, nego i na unutrašnjem duhovnom smislu: molitvi, tihovanju, radu i gostoprimstvu.

Svetinja zajedničkog truda

Jedna od najupečatljivijih osobina Volujice jeste to što je njena savremena obnova nastala iz zajedničkog truda ljudi različitih zanimanja, porekla i veroispovesti. Naglašavamo da su posebno mnogo radili dokeri i radnici Luke Bar, ali i da su pomagali i drugi građani, donatori i kulturni poslenici.

To manastiru na Volujici daje širi značaj. Ona nije samo obnovljena crkva, nego i primer kako jedna svetinja može biti prepoznata kao vrednost čitavog kraja. U tom smislu, Volujica pripada crkvenom životu, ali je ujedno i važan deo lokalnog identiteta Bara.

Manastir Volujica i pogled na Bar

Manastir Volujica ima i jednu posebnu dimenziju koju nemaju sve svetinje: njeno mesto u prostoru je izuzetno upečatljivo. Iz dvorišta i prilaznog puta otvara se pogled na Bar i more, pa je ova svetinja ujedno i jedno od najlepših duhovnih uzvišenja barskog kraja.

Zbog toga se manastir ne doživljava samo kao zatvoren sakralni kompleks, nego i kao mesto susreta prirode, istorije, molitve i pogleda. Takva mesta ostaju u pamćenju ne samo po arhitekturi, nego i po osećaju koji ostavljaju. Volujica upravo spada među takve svetinje.

Zaključak

Manastir Svetog Ilije na Volujici predstavlja jednu od posebno upečatljivih svetinja barskog kraja. Njegov značaj ne počiva samo na predanju da ga vezujemo za kraljicu Jelenu Anžujsku i za duboku prošlost, niti samo na savremenoj obnovi, već na spoju više važnih elemenata:

• starog predanja i istorijskog kontinuiteta,

• položaja na izuzetno prepoznatljivom mestu iznad Bara,

• dugog opstanka uprkos propadanju i oštećenjima,

• obnove pokrenute trudom običnih ljudi,

• zajedničkog učešća građana različitih veroispovesti,

• ponovnog osvećenja 2015. godine,

• razvoja u ženski manastir sa stalnim monaškim životom.

Manastir Volujica je zato više od obnovljene crkve. To je svetinja koja svedoči da duhovni život može biti obnovljen i tamo gde je gotovo sve bilo na ivici nestanka. Danas manastir Svetog Ilije stoji nad Barom kao znak molitve, istrajnosti i zajedničkog dobra, jedna od onih svetinja koje su kroz vreme pretrpele mnogo, ali su upravo zato postale još snažnije svedočanstvo vere i trajanja.