Osnovne informacije
Manastir Sase je muški manastir Srpske pravoslavne crkve u Mitropoliji dabrobosanskoj. Nalazi se u naselju Sase, na regionalnom putu Bratunac – Skelani, oko 13 km od Bratunca, na području opštine Srebrenica (Republika Srpska, BiH). Staratelj (nastojatelj) manastira je iguman Metodije (Petričević).
Posvećenje: Sveta Trojica
Osnivanje (predanje/istorijski okvir): 1242. godina
Ktitor: kralj Uroš I Nemanjić
Položaj i istorijski kontekst Manastira Sase
Manastir je podignut u kraju koji je još od rimskog doba poznat po rudarstvu (srebro, olovo, cink). U neposrednoj blizini nalazi se antički lokalitet Domavija, gde su pronađeni ostaci velikih javnih objekata (kupatilo i zgrada uprave/opštine). Zbog rudarstva i rudarskih naselja, smatra se da je svetinja imala važnu ulogu za pravoslavno stanovništvo koje je živelo i radilo u ovom području.
Naziv „Sase” vezuje se za Sase (Sase/Saksonce) – rudare nemačkog porekla koji su u srednjem veku dolazili u ove krajeve i doneli napredne tehnike eksploatacije i prerade rude.
Manastir Sase kroz vekove
Srednji vek
-
Predanje i više izvora vezuju manastir za kralja Uroša I, kao ktitora.
-
Manastir se u tradiciji navodi i kao metoh manastira Hilandara.
-
U manastiru je dugo čuvan krst kralja Uroša (prema predanju).
Period posle osmanskog osvajanja
-
Nakon osmanskog osvajanja Bosne, rudarstvo slabi, a sa njim i život oko rudarskih naselja.
-
Manastir vremenom biva zapušten; temelji starog hrama ostaju prekriveni zemljom i zaboravom kroz više vekova.
Obnova u 19. veku
-
Sredinom 19. veka, uz oživljavanje rudarskih aktivnosti, dolazi do ponovnog interesovanja za lokalitet.
-
1858. godine rudari otkopavaju temelje i na njima podižu crkvu koja potom više od jednog veka služi kao parohijska crkva (dugo vezana za bratunački kraj).
Savremena obnova i današnji manastir Sase
-
Nova velika obnova započinje 1989. godine, kada se, povodom obeležavanja jubileja postojanja, osveštavaju temelji planiranog konaka i postavlja novi bakarni krov.
-
Početkom 1990-ih manastirski kompleks biva oštećen, a tada podignuti objekti stradavaju.
-
Posle rata stvaraju se uslovi za ponovni monaški život i obnovu kompleksa. U jednom periodu bogosluženja se odvijaju u privremenim (montažnim) objektima.
-
Veliki obnoviteljski ciklus nakon toga vodi ka potpunijem uređenju manastira, uz izgradnju i obnovu pratećih zdanja.
Svetinje i značaj
Manastir Sase posebno poštuje Svetog kralja Uroša kao svog ktitora. U manastiru se čuvaju i čestice moštiju (darovane manastiru), povezane sa vladarskom lozom Nemanjića, što dodatno naglašava njegov duhovni i istorijski značaj.
Zanimljivosti i kulturno nasleđe
-
U porti i oko hrama pominju se kamene ploče i spolije (ugrađeni stariji kameni elementi), uključujući i reljefnu ploču antičkog porekla koja podseća na nadgrobni spomenik.
-
Blizina Domavije daje manastiru i širi kulturno-istorijski okvir: na malom prostoru dodiruju se rimsko nasleđe, srednjovekovno rudarstvo i pravoslavna tradicija.
Kontakt Manastira Sase
Adresa: Manastir Sase, Potočari bb, 75433 Srebrenica
Telefon: +387 56 480-739
E-mail: manastir.sase@gmail.com