Manastir Bršljanac bio je manastir Srpske pravoslavne crkve na Moslavačkoj gori (planina Garić), između sela Bršljanica, Kutinica, Podgarić i Mali Prokop, u današnjoj Hrvatskoj.
Osnovan je 1715. godine, a ukinut 1779. godine. Crkva je srušena 1840. godine. Na mestu manastira danas se nalazi kapela.
Poreklo i prvi naziv
Manastir se prvobitno zvao Kutina ili Kutinica, jer je bio podignut između sela Krajinska i Paorska Kutinica, na zemlji grofa Erdeli.
Po preseljenju u planinu Garić (četrdesetih godina XVIII veka), zbog blizine sela Bršljanica počinje da se naziva Bršljanac.
Nazivan je i Garjevica, po planini u kojoj se nalazio.
Naseljavanje Srba u Moslavini
Godine 1690. general Kapara doselio je veliki broj Srba iz južnih krajeva u Moslavinu.
Veća grupa (oko 6000 ljudi) krenula je iz užičkog kraja. Deo tog stanovništva naseljen je u selima Vukovje, Stupovača, Pašijan, Mikleuška i okolini.
To je stvorilo uslove za osnivanje pravoslavnog manastira u ovom kraju.
Osnivanje manastira (1715)
Godine 1715. monah Gavrilo Popović započeo je gradnju male drvene crkve u planini između dve Kutinice.
Crkva je bila posvećena Svetom Đorđu.
Ne priznajući jurisdikciju marčanskog unijatskog episkopa, Gavrilo se obratio karlovačkom mitropolitu Vikentiju Jovanoviću, koji mu je 4. decembra 1719. dao gramatu za parohiju sa selima:
-
Mikleuška
-
Selište
-
Stupovača
-
Vukovje
-
Čaire
-
Bršljanica
-
Dišnik
-
Popovac
-
Podgorje
-
Pašijan
-
Kutina
Manastirska škola (1724)
Godine 1724. Gavrilo i monah Vasilije Polimac (Paprica), postrižnik manastira Komogovina, otvorili su školu u manastiru.
U školi se školovalo oko 30 srpske dece.
Učila se pismenost, crkveno pojanje i osnovno obrazovanje.
Preseljenje manastira (1741)
Zbog problema na grofovskom zemljištu i nedostatka uslova za razvoj, manastir je 1741. preseljen dublje u planinu Garić, između sela Podgarić i Mala Bršljanica.
Nova crkva podignuta je 1745. godine i bila je posvećena Svetom Nikoli.
Ranija crkva Svetog Đorđa postala je manastirska kapela.
Granice manastira priznate su u aktu princa Hildburghausena.
Razvoj i opremanje manastira Bršljanac
Manastir Bršljanac je imao više priložnika. Među njima se pominje imućni Cincar Andrija Mesale-Mesarević iz Ivanić Grada, koji je darovao:
-
časnu trpezu od crvenkastog mermera
-
zlatni putir
Ikonostas je 1773. godine izradio moler Lazar, koji je radio i u manastiru Pakra.
Iste godine (29. decembra 1773) umire duhovnik Vasilije Polimac.
Ukinuće manastira (1779)
U vreme carice Marije Terezije započeta je reforma i redukcija manastira.
Manastir Bršljanac nije ispunjavao dva ključna uslova:
-
nije imao osam monaha
-
nije imao dovoljno zemlje za izdržavanje bratstva
Godine 1776. oduzeta mu je parohija.
Dana 9. septembra 1779. donet je akt o pripajanju manastira Bršljanac manastiru Lepavina.
Monasi su preseljeni u Lepavinu, a manastir je opusteo.
Rušenje crkve (1840)
Do 1840. godine ostala je samo crkva bez pratećih zgrada.
Te godine komisija je odlučila da se crkva sruši.
Seljani su odbili da je ruše, pa su vlasti to učinile same.
Crkva je bila zidana od tesanog kamena:
-
dužina oko 8 hvati i 1 stopa
-
širina 4 hvata
-
imala je zidani zvonik sa dva zvona
Kamen je kasnije ugrađen u današnju crkvu u Bršljanici.
Očuvani predmeti
U crkvi u Bršljanici i danas se nalaze:
-
manastirska časna trpeza
-
ikonostas
-
pojedine ikone
-
bogoslužbene knjige
Na mestu manastirske crkve podignuta je kapela.
Nakon rata 1991–1995. kapela je obnovljena.
Godine 2007. podignut je drveni trem ispred kapele.
Istorijski značaj
Manastir Bršljanac bio je:
-
duhovni centar Srba Moslavine u 18. veku
-
mesto ranog prosvetnog rada (škola 1724)
-
deo mreže manastira pod jurisdikcijom Karlovačke mitropolije
-
manastir koji je stradao u reformama Marije Terezije
Danas od njega postoji samo kapela i materijalni tragovi u obližnjoj crkvi.