Manastir Petropavlov

Petropavlov manastir – Trebinjsko polje kod Trebinja

Petropavlov manastir, odnosno Manastir Svetih apostola Petra i Pavla, nalazi se u Trebinjskom polju, u blizini sela Donje Čičevo, nedaleko od Trebinje. Administrativno pripada Republika Srpska, u okviru države Bosna i Hercegovina. Manastir je u sastavu Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska Srpske pravoslavne crkve.

Posvećen je svetim prvovrhovnim apostolima Petru i Pavlu.

Geografski položaj

Manastir Petropavlov je smešten u ravničarskom delu Trebinjskog polja, na nekoliko kilometara jugozapadno od Trebinja. Okružen je brdima, dok je polje otvoreno prema gradu. U blizini prolaze putevi koji vode ka Dubrovniku i Herceg Novom, što manastir čini lako dostupnim vernicima i posetiocima.

U neposrednoj blizini nalazi se i Pavlova pećina, smeštena u stenama iznad manastira.

Istorijski slojevi i starina lokaliteta

Prostor današnjeg manastira predstavlja višeslojno arheološko nalazište. Ispod i u neposrednoj blizini savremenih crkvenih objekata otkriveni su ostaci starijih hrišćanskih građevina koji potiču iz perioda ranog hrišćanstva.

Arheološka istraživanja su pokazala:

• postojanje bazilike iz kasnoantičkog perioda

• postojanje trikonhosa sa krstionicom

• nalaze novca iz rimskog perioda, uključujući primerke iz vremena cara Konstantina

Na osnovu ovih nalaza potvrđeno je da je lokalitet imao organizovan crkveni život još u prvim vekovima hrišćanstva.

Kompleks sa ostacima crkava i nekropolom stećaka proglašen je 2003. godine nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Razaranja i obnova

Istorijski podaci ukazuju da su starije crkve na ovom prostoru stradale tokom srednjovekovnih i kasnijih istorijskih previranja. Tokom osmanskog perioda došlo je do propadanja crkvene celine.

Savremena obnova manastira započela je 1998. godine, kada je uspostavljeno opštežiće i obnovljen manastirski život. Dolaskom sestrinstva formirana je stalna monaška zajednica.

Manastirski kompleks danas

Manastirsku celinu čine:

1. Crkva Svetog Petra (1906)

Današnji hram Svetog Petra podignut je 1906. godine, na starijim temeljima. Građevina je jednostavne osnove i skromnih dimenzija, tipična za hercegovačku sakralnu arhitekturu.

Karakteristike:

• kamena fasada

• apsida prekrivena kamenim pločama

• popločana unutrašnjost

• drveni ikonostas

Ovaj hram predstavlja centralno bogoslužbeno mesto manastira.

2. Crkva Svetog Pavla (obnovljena 2007)

Crkva Svetog Pavla nalazi se neposredno uz crkvu Svetog Petra, sa njene južne strane. Obnovljena je 2007. godine, na temeljima starije građevine.

Arheološka istraživanja su pokazala da je ovaj deo kompleksa bio povezan sa krstionicom i prostorom namenjenim krštavanju i sahranjivanju vernih.

Crkva je osvećena iste godine po završetku obnove.

3. Konaci i pomoćni objekti

U okviru kompleksa nalaze se:

• konak za sestrinstvo

• konak za goste

• manastirske radionice

• ekonomski objekti

Manastir Petropavlov funkcioniše kao aktivna ženska monaška obitelj.

Freskopis

Manastir Petropavlov je freskopisan 2007. godine. Ciklus fresaka tematski je vezan za život i propoved apostola Pavla. Posebnost manastira je to što su u oslikavanju učestvovale monahinje, čime je freskopis dobio jedinstven karakter u okviru savremene sakralne umetnosti.

Pavlova pećina

U stenama iznad manastira Petropavlov nalazi se Pavlova pećina. Sa ovim mestom povezuje se crkveno predanje o boravku apostola Pavla na prostoru današnje Hercegovine tokom njegovih misionarskih putovanja.

U arheološkom smislu, područje oko pećine i šireg lokaliteta pokazuje prisustvo ranih hrišćanskih zajednica.

Manastirska ekonomija

Petropavlov manastir ima razvijenu ekonomsku delatnost, koja omogućava samoodrživost obitelji.

Manastirsko imanje obuhvata:

• vinograd (sa značajnim brojem čokota vinskih sorti)

• voćnjake

• maslinjak

Proizvodi uključuju:

• vino

• voće

• masline i proizvode od masline

Manastirske radionice

U okviru manastira Petropavlov deluju radionice:

• radionica za šivenje i vez (uključujući crkvene odežde i liturgijske tekstilije)

• radionica ikonopisa

• radionica kaligrafije

• radionica za proizvodnju tamjana (sa mirisima karakterističnim za hercegovačko podneblje)

Sestre se bave i branjem i sušenjem lekovitog bilja, kao i izradom čajeva i melema.

Duhovni život

U manastiru Petropavlov se redovno služe:

• jutrenje

• večernje bogosluženje

• Sveta liturgija nedeljom i praznicima

Manastir Petropavlov je tokom cele godine otvoren za vernike i poklonike. Posebno je posećen tokom velikih crkvenih praznika.

Značaj

Petropavlov manastir predstavlja:

• jedno od najstarijih hrišćanskih lokaliteta u Hercegovini

• arheološki i duhovno značajan prostor sa kontinuitetom crkvenog života

• nacionalni spomenik sa zaštićenom graditeljskom i kulturnom vrednošću

• aktivnu monašku zajednicu sa razvijenom ekonomijom i radionicama

Zahvaljujući spoju arheološke starine, savremenog monaškog života i prirodnog okruženja Trebinjskog polja, manastir Petropavlov zauzima važno mesto u duhovnoj i kulturnoj mapi istočne Hercegovine.