Manastir Svete Petke – Pet jezera

Manastir Svete Petke – Pet jezera (Bijeljina)

Manastir Svete Petke, poznat i kao manastir „Pet jezera“, ženski je manastir Eparhije zvorničko-tuzlanske Srpske pravoslavne crkve. Podignut je na ulazu u Bijeljinu iz pravca Sremske Rače, na obodu naselja koje je dobilo ime po jezerima koja okružuju ovaj prostor. Centralno mesto kompleksa zauzima veliki petokupolni hram u ruskom stilu, koji se izdaleka prepoznaje po zlatnim kupolama i dominantnoj silueti iznad semberske ravnice.

Adresa i kontakt

Adresa: Ul. Mučenika Romanovih bb, naselje „Pet jezera“, 76300 Bijeljina
Telefon: +387 55 251-380

Služashči sveštenici:

• protojerej-stavrofor Jeremija Lazić

• protojerej Vaso Popović

Kako je nastao manastir

Ideja o podizanju Manastir Svete Petke – Pet jezera (Bijeljina) vezuje se za vreme službovanja episkopa zvorničko-tuzlanskog Vasilija, kada je obezbeđena parcela (navodi se da je zemljište darovano) i započeta priprema velike zadužbine koja bi bila i duhovno i društveno korisna.

• 2003. – obavljeno je osvećenje zemljišta predviđenog za novopodignuti manastir.

• 2005. – počinju glavni građevinski radovi na hramu i kompleksu.

Danas se Manastir Svete Petke – Pet jezera (Bijeljina) i dalje doživljava kao „živa“ zadužbina: bogosluženja se, po svedočenjima i praksama manastira, često obavljaju u kрипти (donjoj crkvi), što ovom mestu daje poseban ritam života – naročito u hladnijim periodima godine, kada je manji prostor lakše zagrejati (što je tipično rešenje u ruskoj praksi gradnje).

Hram: gornja crkva i kripta (donja crkva)

Manastirski hram je zamišljen kao celina sa dva liturgijska nivoa:

Gornja crkva – Manastirski saborni hram

Saborni (glavni) hram posvećen je Prepodobnoj majci Paraskevi – Svetoj Petki. U gornjoj crkvi dominiraju klasične pravoslavne kompozicije i ikonografski raspored koji je blizak srpsko-vizantijskom izrazu, pa se u enterijeru spajaju ruska spoljašnjost i „naš“ vizantijski duhovni jezik iznutra.

Donja crkva (kripta) – Sveti Sergije Radonješki

U kripti se nalazi „donja crkva“ posvećena Svetom Sergiju Radonješkom. Kao posebna svetinja čuva se čestica njegovih moštiju, a zidovi donje crkve zamišljeni su da nose snažniji pečat ruskog svetiteljskog kruga, čime se naglašava duhovna veza ruske i srpske tradicije.

Svetinje i mošti koje čuvaju identitet manastira

Ovaj manastir Svete Petke – Pet jezera (Bijeljina) nije samo „lep hram“, nego je zamišljen kao mesto koje sabira svetinje različitih pravoslavnih prostora:

• čestica moštiju Svetog Sergija Radonješkog (u donjoj crkvi)

• u velikom konaku nalazi se kapela posvećena Svetom Nektariju Eginskom, sa česticom njegovih moštiju

• posebno mesto zauzimaju i mošti svештенomučenika Jovana Knjaževa, stradalnika iz 1941. godine. Naglašava se da će one biti položene u već pripremljen kivot u donjoj crkvi, kao snažan znak istorijskog stradanja i vere, ali i kao simbol veze srpskog i ruskog naroda kroz iskustvo mučeništva.

Konaci i širi plan kompleksa

Pored hrama su podignuti konaci. Navodi se da je veliki, reprezentativni konak završen, ali da još nije potpuno opremljen. U okviru šireg plana manastirskog prostora pominju se i sadržaji koji imaju društvenu namenu (npr. smeštaj/konak za stare i iznemogle, i ideje o dodatnim objektima), što manastir pozicionira kao mesto koje želi da bude korisno i zajednici – ne samo kao svetinja za molitvu, nego i kao oslonac ljudima u svakodnevici.

Ko je gradio i ko je umetnički oblikovao manastir

Za razliku od mnogih novih svetinja o kojima se malo zna „ko je radio“, ovde je trag graditelja i umetnika jasno vidljiv:

Građevinski radovi i uređenje spoljašnjosti

• Građevinske radove na kompleksu izvodilo je preduzeće PGP „Perić“ iz Bijeljine.

• Uređenje manastirske porte radilo je preduzeće „Bijeljina-putevi“, prema projektu arhitekata Zavoda za izgradnju i prostorno planiranje Bijeljine (navodi se i rukovođenje direktorom Cvijetin Simić).

• Prostor oko jezera uređivalo je preduzeće „Higra“ iz Bijeljine, uz pomen vlasnika Dragana Sarića.

Kamen, portali i inovativni materijal

Pored kupola i ruske forme, pažnju privlači i rad profesora vajara Rajka Blažića: uređivao je tri ulazna portala, stubove u hramu i temeljni pojas oko hrama, radeći sa posebnom kamenom smešom (sa više granulacija) koja se ističe kao materijal primenjen na neuobičajen način, uz napomenu da je reč o njegovom patentu.

Živopis, ikonostas, ikone i mozaici

• Gornju crkvu živopisali su: Darko Živković (Batočina), Đorđe Đorđić (Inđija) i Miloš Maksimović (Novi Sad).

• Donju crkvu živopisali su: Dragan Živković (Batočina), Radoš Vasić (Smederevo) i Bojan Živić (Beograd).

• Ikonostas, tronovi i časne trpeze (za gornju crkvu i kapelu) izrađeni su u duborezu od hrastovog drveta, a navode se majstori Milorad Jovanović i Slobodan Marunić (Zemun Polje).

• Ikone su rađene u ikonopisnoj radionici „Petar Bilić“ (Beograd).

• Mozaike na fasadi i portalima izradio je profesor Đuro Radlović (Beograd).

Manastir danas: ženska obitelj i bogoslužbeni život

Manastir Svete Petke – Pet jezera (Bijeljina) je ženski, a kao upraviteljka se navodi igumanija Stefanida Stević, koja je u manastiru od 2006. godine. Manastirski život je prepoznatljiv po tome što se službe često obavljaju u kripti, dok se celina kompleksa postepeno dovršava, oprema i umetnički zaokružuje.

Za posetioca: šta je najvažnije da vidi i doživi

Kad dođeš na „Pet jezera“, praktično imaš tri nivoa doživljaja:

1. Spoljašnji utisak – pet zlatnih kupola i ruska forma hrama, vidljivi već sa obilaznice.

2. Duhovna „tišina“ donje crkve – kripta posvećena Svetom Sergiju Radonješkom, sa česticom moštiju.

3. Umetnički sloj – spoj živopisa, duboreza (hrastov ikonostas) i mozaika, plus prepoznatljivi kameni portali i detalji.