Mratindan – Dan Svetog Stefana Dečanskog

5 min čitanja

Mratindan je praznik Srpske pravoslavne crkve koji se slavi 24. novembra (11. novembra po julijanskom kalendaru) i posvećen je Sveti Stefan Dečanski, svetom kralju i mučeniku iz dinastije Nemanjića, sinu kralja Milutina i ocu cara Dušana Silnog.

U narodnoj tradiciji, Mratindan ima dvostruko lice: crkveno – kao dan svetog Stefana Dečanskog, i narodno – kao dan Svetog Mrate, vezan za početak zime, vukove i zaštitu domaćinstva.

Ko je bio Sveti Stefan Dečanski

Sveti Stefan Dečanski (Stefan Uroš III Nemanjić) jedna je od najtragičnijih ličnosti srednjovekovne srpske istorije. Kao mladić bio je oslepljen i zatočen u Carigradu, gde je, prema crkvenom predanju, nakon pet godina čudesno progledao molitvom Svetom Nikoli.

Iz zahvalnosti je podigao svoju zadužbinu – Manastir Visoki Dečani, jedno od najmonumentalnijih dela srpske srednjovekovne arhitekture i freskoslikarstva, gde se i danas čuvaju njegove svete mošti.

Postradao je mučeničkom smrću 1331. godine i ubrzo je proslavljen kao svetitelj.

Mratindan i ime „Sveti Mrata“

Naziv Mratindan u narodu ne potiče direktno od Stefana Dečanskog, već od starijeg kulta Svetog Martina, koji se po julijanskom kalendaru slavio 11. novembra. Vremenom je ime Martin u narodnom govoru prešlo u Mrata.

Zbog poklapanja datuma, crkvena slava Svetog Stefana Dečanskog i narodni običaji vezani za Svetog Mratu su se prepletali. U crkvenim kalendarima SPC naziv „Mratindan“ uz ime Stefana Dečanskog korišćen je decenijama, sve do 2012. godine, kada se Crkva vratila starijoj praksi da se u kalendaru navodi samo Sveti Stefan Dečanski.

Zavetni dan za zdravlje vida

Zbog čuda povratka vida, Mratindan se u narodu smatra zavetnim danom za očne bolesti. Vernici se na ovaj dan mole Svetom Stefanu Dečanskom za zdravlje očiju, ali i za pravdu u nepravdi i trpljenje u stradanju.

„Sveti Mrata, sneg na vrata“

Jedna od najpoznatijih narodnih izreka vezanih za ovaj dan glasi:
„Sveti Mrata, sneg na vrata.“

Njome se označava ulazak u zimski period godine. Mratindan se smatra granicom nakon koje zima „uzima maha“.

Sveti Mrata kao zaštitnik vukova (narodna verovanja)

U narodnoj tradiciji Sveti Mrata se smatra zaštitnikom vukova. Veruje se da tog dana „saziva vukove“ i određuje koliko će stoke kome biti stradalo tokom zime.

Zbog toga su u mnogim krajevima zabeleženi sledeći običaji:

• stoka se ne izvodi iz torova i štala

• ništa se ne daje iz kuće

• ne prede se vuna i ne pere se veš

• ne rade obućari i krojači

• izbegavaju se poslovi vezani za sečenje i oštre predmete

Poseban običaj domaćina

U pojedinim krajevima Srbije zabeležen je običaj da domaćin tog dana preuzima sve kućne poslove, kako bi porodica imala sreće i berićeta tokom godine. Verovalo se da odbijanje tog običaja donosi lošu godinu.

Da li je Mratindan posan ili mrsan

Mratindan najčešće pada u vreme Božićnog posta, pa se slavi posno.
Izuzetak je kada praznik padne u nedelju, kada se u praksi može smatrati mrsnim danom.

Mratindan kao krsna slava

Mratindan je krsna slava u mnogim srpskim porodicama, naročito u:

• zapadnoj Srbiji

• Bosni i Hercegovini

• Starom Vlahu i Šumadiji

Slava se obeležava skromno, uz naglasak na molitvu, mir i uzdržanje.

Praznik Svetog Stefana Dečanskog, poznat u narodu kao Mratindan, ima svoje trajno mesto u bogoslužbenoj godini, a njegov datum i položaj među crkvenim praznicima mogu se pratiti kroz večiti crkveni kalendar.

FAQ – Često postavljana pitanja

Kada se slavi Mratindan?
Slavi se 24. novembra (11. novembra po julijanskom kalendaru).

Da li je Mratindan crveno slovo?
Ne. U crkvenom kalendaru je obeležen crnim slovom, ali se u narodu snažno poštuje.

Zašto se zove Mratindan ako se slavi Sveti Stefan Dečanski?
Naziv potiče iz starijih narodnih običaja vezanih za Svetog Martina, čiji se kult vremenom spojio sa crkvenim praznikom.

Za šta se posebno mole vernici na Mratindan?
Za zdravlje vida, pravdu, porodični mir i zaštitu doma tokom zime.