Slava – Sveti apostoli Petar i Pavle – Petrovdan

6 min čitanja

Osnovni podaci o slavi

• Puni naziv: Sveti slavni i svehvalni prvovrhovni apostoli Petar i Pavle

• Narodni naziv: Petrovdan

• Datum proslave: 12. jul (29. jun po julijanskom kalendaru)

• Status u crkvenom kalendaru: veliki praznik (crveno slovo)

• Post: završetak Petrovdanskog (Apostolskog) posta

• Vrsta slave: manastirska, hramovna i krsna slava

Petrovdan je jedan od najznačajnijih apostolskih praznika u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i ubraja se među petnaest najvećih hrišćanskih praznika u godini.

Praznik vernih stubova Crkve

Praznik Svetih apostola Petra i Pavla posvećen je dvojici najistaknutijih propovednika hrišćanske vere, koji se u crkvenom predanju nazivaju prvovrhovnim apostolima. Njihova vera, misionarsko delovanje i mučenička smrt postavili su temelje rane Crkve i njenog širenja po tadašnjem svetu.

Crkveno praznovanje Svetih apostola Petra i Pavla poznato je još od najranijih hrišćanskih vremena, neposredno nakon njihovog stradanja u Rimu u I veku.

Sveti apostol Petar

Sveti apostol Petar, rođen kao Simon, bio je ribar iz Vitsaide na obalama Galilejskog jezera. Jedan je od prvih učenika Isusa Hrista i najistaknutiji među dvanaestoricom apostola.

Najvažnije odlike i događaji:

• prvi je jasno ispovedio veru u Hrista rečima: „Ti si Hristos, Sin Boga živoga“

• propovedao je Jevanđelje u Palestini, Siriji, Antiohiji, Maloj Aziji i Rimu

• sedam godina bio je episkop u Antiohiji, gde je prvi put upotrebljen naziv „hrišćani“

• stradao je u Rimu za vreme cara Nerona

• po sopstvenoj molbi razapet je naopačke, smatrajući se nedostojnim da strada kao Hristos

Sveti Petar u crkvenoj simbolici predstavlja čvrstinu vere, pokajanje i pastirsku službu.

Sveti apostol Pavle

Sveti apostol Pavle, rođen kao Savle u gradu Tarsu, bio je obrazovani farisej i rimski građanin. U mladosti je progonio hrišćane, smatrajući hrišćanstvo jeresi.

Preobražaj i delovanje:

• na putu za Damask doživeo je čudesno obraćenje

• nakon krštenja dobija ime Pavle

• postaje najveći misionar među neznabošcima

• propovedao je od Arabije do Male Azije, Grčke, Italije i Španije

• autor je četrnaest poslanica Novog Zaveta (u crkvenom predanju)

Stradao je u Rimu, takođe za vreme cara Nerona, posečenjem mačem, kao rimski građanin, istoga dana kada i apostol Petar.

Ikonografija i simbolika

U pravoslavnoj ikonografiji Sveti apostoli Petar i Pavle najčešće su prikazani zajedno:

• Sveti Petar – drži ključeve Carstva nebeskog (simbol duhovne vlasti i vere)

• Sveti Pavle – drži mač (simbol reči Božje, istine i mučeničke smrti)

Zajednički prikaz apostola simbolizuje jedinstvo Crkve, bez obzira na različite puteve služenja.

Liturgijski značaj Petrov dana

Petrovdan ima posebno mesto u bogoslužbenom životu Crkve jer:

• zaključuje Petrovdanski (Apostolski) post

• naglašava apostolsko nasledstvo i misionarsku ulogu Crkve

• podseća na mučeništvo kao svedočanstvo vere

Na ovaj dan služi se svečana sveta liturgija, uz čitanja iz Dela apostolskih i apostolskih poslanica.

Narodna verovanja i običaji

U srpskoj narodnoj tradiciji Petrovdan ima snažan kalendarski i običajni značaj:

• ne ide se u polje i ne započinju teški poslovi

• ne uprežu se konji

• veruje se da se priroda „odmara“

• smatra se granicom u godini – posle Petrovdana dolazi „okretanje leta“

Paljenje petrovdanskih lila

Uoči Petrovdana, naročito u zapadnoj i centralnoj Srbiji, pali se petrovdanska lila – baklja od kore breze ili divlje trešnje. Ovaj običaj:

• simbolizuje stradanja prvih hrišćana

• ima zaštitnu i obrednu ulogu

• upisan je u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije

Trpeza za Petrovdan

Vrsta trpeze zavisi od dana u nedelji:

• sreda ili petak – posna trpeza

• ostali dani – mrsna trpeza

Kao i kod svake slave, obavezni su:

• slavski kolač

• slavska sveća

• žito (koljivo), u skladu sa običajem

Petrovdan je i krsna slava mnogih porodica, kao i slava pojedinih zanata (pekari, ribari).

Petrovdan kao manastirska slava

Kada je Petrovdan manastirska slava, on ima poseban značaj:

• predstavlja glavni godišnji praznik manastira

• okuplja verni narod na liturgijski sabor

• često je istorijski jedini sačuvani kontinuitet crkvenog života u teškim vremenima

U tom kontekstu, Petrovdan prevazilazi lokalni značaj i postaje duhovni i identitetski stub zajednice.

Za one koji žele širi i pouzdan pregled svih pravoslavnih praznika kroz godinu, koristan je veciti crkveni kalendar, koji omogućava da se u svakom trenutku proveri značenje datuma, svetitelji koji se tog dana proslavljaju i njihovo mesto u crkvenoj tradiciji.

FAQ – najčešća pitanja

Da li je Petrovdan postan dan?
Ne. Petrovdan je mrsni praznik, osim ako padne u sredu ili petak.

Zašto se Petar i Pavle slave zajedno?
Zato što su obojica prvovrhovni apostoli i postradali su u Rimu, istoga dana.

Da li je Petrovdan česta slava?
Da. Česta je krsna, hramovna i manastirska slava širom srpskih krajeva.