Mitrovdan – Dan Svetog Dimitrija Solunskog

6 min čitanja

Mitrovdan je praznik posvećen Svetom velikomučeniku Dimitriju Solunskom. Obeležava se 8. novembra po građanskom (gregorijanskom) kalendaru, odnosno 26. oktobra po julijanskom. U srpskom narodu Mitrovdan spada među najrasprostranjenije krsne slave i jedan je od praznika koji se doživljavaju kao granica između toplijeg i zimskog dela godine.

Ko je bio Sveti Dimitrije Solunski

Sveti Dimitrije je, prema crkvenom predanju, bio solunski vojvoda i visoki predstavnik rimske vlasti u Solunu. U vremenu kada su progoni hrišćana bili česti, Dimitrije nije skrivao svoju veru, niti je pristao da učestvuje u progonu drugih hrišćana. Zbog javnog ispovedanja Hrista bio je utamničen, a zatim mučenički pogubljen.

Njegovo stradanje učvrstilo je kult Svetog Dimitrija kao svetitelja-ratnika: ne kao simbola sile, već postojanosti, časti i nepokolebljive vere.

Zašto se zove Mirotočivi

U tradiciji se Sveti Dimitrije naziva Mirotočivi, jer se za njegov grob i mošti vezuju predanja o miomirisu i mirotočenju. U narodu je taj motiv ostao kao znak svetiteljske blagodati i utehe, pa se Svetom Dimitriju mnogi obraćaju u molitvi za zdravlje i zaštitu doma.

Solun i mošti: centar poštovanja svetitelja

Sveti Dimitrije se smatra zaštitnikom Soluna. Na mestu njegovog poštovanja i stradanja podignut je veliki hram posvećen svetitelju, a predanja govore o njegovoj zaštiti grada u teškim vremenima.

U kasnijoj istoriji, mošti Svetog Dimitrija su, prema navodima u više izvora, dugo boravile van Soluna, da bi u savremenom periodu veći deo bio vraćen u Grčku. Danas se poštovanje svetitelja naročito vezuje za Solun i hram Svetog Dimitrija.

Mitrovdan u srpskoj tradiciji: praznik „granice“ i kućnog reda

Mitrovdan u narodnom kalendaru ima snažnu simboliku prelaza. U mnogim krajevima smatrao se datumom kada se privode kraju sezonski poslovi, stoka se vraća u domaćinstvo, a dom ulazi u zimski ritam. Otuda i poznato povezivanje sa Đurđevdanom:

„Mitrovdanak – hajdučki rastanak; Đurđevdanak – hajdučki sastanak.“

U tradiciji se zadržalo i verovanje da uoči Mitrovdana (kao i uoči Đurđevdana) treba biti kod svoje kuće, jer se smatralo da onaj ko tada prenoći van doma „cele godine noćiva po tuđim kućama“. Takve izreke nisu crkveno pravilo, ali su deo bogate narodne slike praznika.

Narodna verovanja o vremenu

U mnogim krajevima se pratilo vreme na Mitrovdan:

• ako je oblačno, govorilo se da zima može biti blaža

• ako je vedro, očekivala se oštrija zima

• ako padne sneg, u narodu se kaže da je „Sveti Dimitrije došao na belom konju“

Ovo su verovanja, ne crkveno učenje, ali su čest deo mitrovdanskog folklora.

Običaji u pojedinim krajevima

Mitrovdan ima mnogo lokalnih običaja. U nekim krajevima pominje se:

• završetak velikih poslova na otvorenom pre praznika

• sečenje kupusa „oko Mitrovdana“ kao tačka ulaska u zimske pripreme

• stavljanje kamena (belutka) u uglove kuće kao zaštita od miševa

• nazivanje narednog dana „Mišji dan“ u pojedinim krajevima istočne Srbije

Ovakve prakse su regionalne i razlikuju se od mesta do mesta.

Mitrovdan kao krsna slava: šta je suština

Kada se Mitrovdan slavi kao krsna slava, centralni smisao je zavet i molitveno sećanje, a ne raskoš. Osnovni slavski elementi su:

• slavski kolač

• žito (koljivo)

• slavska sveća

• vino

Da li je Mitrovdan posno ili mrsno

Pravilo koje domaćini najčešće prate je jednostavno:

• ako Mitrovdan padne u sredu ili petak – trpeza je posna

• u ostale dane – trpeza je mrsna

Ikonografija Svetog Dimitrija

Sveti Dimitrije se najčešće prikazuje kao mladi ratnik u vojničkoj odeždi, sa kopljem ili mačem. U vizuelnoj tradiciji to naglašava svetiteljski motiv borbe za veru, ali i zaštitničku ulogu koja mu se pripisuje u narodnom pamćenju.

Mitrovdan, kao jedan od najznačajnijih praznika posvećenih Svetom velikomučeniku Dimitriju, zauzima važno mesto u duhovnom i narodnom životu, a njegov tačan datum i položaj u crkvenoj godini mogu se pratiti kroz srpski pravoslavni crkveni kalendar.

FAQ

Kada se slavi Mitrovdan?

Mitrovdan se slavi 8. novembra po gregorijanskom kalendaru, odnosno 26. oktobra po julijanskom.

Ko je bio Sveti Dimitrije Solunski?

Prema crkvenom predanju, Sveti Dimitrije je bio solunski vojvoda i hrišćanski mučenik koji je postradao jer nije pristao da se odrekne vere niti da progoni hrišćane.

Zašto Svetog Dimitrija zovu Mirotočivi?

Naziv Mirotočivi vezuje se za predanja o miomirisu i mirotočenju na njegovom grobu i moštima, što se tumači kao znak blagodati.

Da li je Mitrovdan posna ili mrsna slava?

Ako Mitrovdan padne u sredu ili petak, slavi se posno. U ostale dane trpeza je mrsna.

Šta znači izreka „Mitrovdanak – hajdučki rastanak; Đurđevdanak – hajdučki sastanak“?

To je narodni izraz koji govori o starom običaju da se hajduci pred zimu razilaze (Mitrovdan), a u proleće ponovo sastaju (Đurđevdan).

Koji je najpoznatiji narodni običaj za Mitrovdan?

U narodu je rašireno verovanje da uoči Mitrovdana treba biti kod kuće, kao simbol kućnog reda i stabilnosti u godini koja sledi.