Vasiljevdan – Sveti Vasilije Veliki i Mali Božić

3 min čitanja

✝️ Veliki svetitelj crkve i praznik narodne duše

Vasiljevdan, koji se slavi 14. januara (po novom kalendaru), posvećen je Svetom Vasiliju Velikom, arhiepiskopu Kesarijskom, velikom učitelju i duhovnom stubu pravoslavlja.
Na isti dan praznuje se i Nova godina po julijanskom kalendaru, poznata kao Mali Božić, što prazniku daje poseban značaj u crkvenoj i narodnoj svesti.

📜 Život i delo Svetog Vasilija

Rođen oko 329. godine u doba cara Konstantina, u Kapadokiji, Vasilije se školovao u:

• Atini, gde je studirao govorništvo, filozofiju, astronomiju i prirodne nauke

• Njegovi prijatelji su bili Grigorije Bogoslov i Julijan, koji će kasnije postati car odstupnik

Vasilije je bio:

• kršten na reci Jordan

• kasnije postavljen za episkopa Kesarije Kapadokijske

• živeo svega 50 godina, ali je ostavio ogroman doprinos crkvenom učenju i duhovnosti

Nadimak „pčela crkve Hristove“

Zbog blagog i mudrog govora među vernicima, a oštrine prema jereticima, prozvan je:

„Pčela crkve Hristove“ – koja med donosi narodu, a žaoku grehu

🕯️ Crkveni i narodni značaj

Sveti Vasilije je:

• pisac liturgije koju i danas koristi Pravoslavna crkva

• učitelj vere, asketizma i humanosti

• smatran zaštitnikom učenih i bolesnih

Kod Srba se Vasiljevdan često slavi kao:

• krsna slava Kod Grka i Rusa, više se praznuje kao:

• imendan i crkveni praznik

🔥 Mali Božić i narodni običaji

Vasiljevdan je i:

• Nova godina po julijanskom kalendaru

• u narodu poznat kao Mali Božić

Običaji uključuju:

• ponovno unošenje badnjaka u kuću

• dolazak položajnika po drugi put

• jede se glava božićne pečenice

• mesi se obredni hleb „vasilica“ u čast sveca

U Vojvodini:

• pale se vatre na raskršćima radi „ojačanja sunčeve svetlosti“ i pročišćenja

🌙 Noć običaja i proricanja

Na noć uoči Vasiljevdana:

• bdije se budno da bi godina bila srećna

• devojke gatanjem proriču udaju

  • u Bosni se bacala obuća s tavana – ako cipela padne od kuće, devojka se te godine uda

Važno pravilo:

Ne treba se svađati, jer verovanje kaže da će svađe pratiti celu godinu

🍽️ Trpeza i post

• Ako praznik padne u sredu ili petak – posna trpeza

• Inače – mrsna trpeza

Na stolu se obavezno nalaze:

• vasilica – hleb sa ukrasom ili simbolom krsta

• kašika meda – u znak svetiteljske blage reči i zdravlja

• slavski kolač i žito – ako se praznik slavi kao krsna slava

🖼️ Ikonografija

Sveti Vasilije je prikazan:

• sa dugom bradom i episkopskim omoforom

• često s knjigom u ruci

• lice mu je ozbiljno, strogog izraza, ali puno mudrosti