Geografski položaj Manastira Liplje
Manastir Liplje nalazi se u selu Gornje Liplje, na području opštine Teslić, u Republici Srpskoj (Bosna i Hercegovina). Smešten je u podnožju planine Borja, na ušću potoka Mliječnice u reku Bistricu.
Udaljen je oko 25 kilometara zapadno od Teslića.
Koordinate:
44°37′31″ N, 17°34′13″ E (44.6253, 17.5703)
Pristup je moguć regionalnim putem Doboj–Banja Luka, sa skretanjem prema selu Liplje.
Posveta i crkvena pripadnost
Manastir Liplje je danas posvećen Blagovijestima Presvete Bogorodice (25. mart).
Pripada Eparhiji banjalučkoj Srpske pravoslavne crkve i funkcioniše kao aktivan muški manastir.
U ranijem periodu bio je posvećen Svetom Nikoli, što se navodi u istorijskim izvorima.
Osnivanje Manastira Liplje i najraniji tragovi
Prema predanju, manastir Liplje je osnovan 1219. godine kao zadužbina kralja Stefana Dragutina, uz vezu sa Svetim Savom. Ovaj podatak zasniva se na kasnijem natpisu iz XIX veka i manastirskoj tradiciji.
Naziv „Liplje“ pominje se još 1273. godine, ali bez jasne potvrde da se odnosi na manastir.
Najraniji pouzdan pisani pomen manastira datira iz 1576. godine.
Period procvata i razaranja
U XVII veku manastir Liplje je bio poznat kao skriptorijum – mesto prepisivanja i čuvanja bogoslužbenih knjiga.
Tokom Velikog bečkog rata (1683–1699), manastir je spaljen od strane osmanskih snaga. Monaštvo je izbeglo u manastir Orahovica u Slavoniji, noseći sa sobom rukopise i vredne knjige.
Crkva je ostala bez krova, a originalni freskopis je u potpunosti uništen nakon izlaganja atmosferskim uticajima.
Obnova u 19. veku
Posle skoro 180 godina zapuštenosti, manastir Liplje je obnovljen u periodu 1867–1879. godine, prilozima lokalnog pravoslavnog stanovništva.
Tom prilikom na zapadnom portalu upisana je godina „1219“, čime je potvrđena manastirska tradicija o osnivanju.
Godine 1922. dozidan je zvonik zapadnog tipa, koji je uklonjen tokom restauracije u XX veku.
Obnova u 20. veku
Monastički život je obnovljen 1965. godine.
Tokom 1980-ih izvršena je temeljna konzervatorska obnova:
-
uklonjen je zvonik iz 1922.
-
restaurirana je izvorna arhitektonska forma
-
oslikana je unutrašnjost savremenim freskopisom
Arhitektura Manastira Liplje
Crkva manastira Liplje predstavlja primer srpske raške škole.
Karakteristike:
-
Jednobrodna osnova
-
Pravougaoni naos
-
Jedna unutrašnja i jedna spoljašnja apsida
-
Pravougaona priprata
-
Kupola oslonjena na četiri krstasta stuba
-
Osmougaoni tambur sa malim prozorima
-
Zidovi od lomljenog kamena
Unutrašnjost je u potpunosti bila oslikana, ali su originalne freske izgubljene krajem XVII veka. Danas se u hramu nalaze freske iz XX veka.
Riznica i rukopisno nasleđe
Manastir Liplje čuva nekoliko izuzetno vrednih liturgijskih predmeta:
-
Trebnik iz 1546. godine (štampan u Mileševi)
-
Antimis iz 1746. godine, osvećen od mitropolita Gavrila Mihailovića
-
Psaltir (1519–1520)
-
Oktoih iz 1546. godine
Ovi predmeti predstavljaju retke primerke pravoslavne bogoslužbene tradicije u Bosni.
Status zaštite
Manastir Liplje ima status kulturnog dobra i nalazi se na listi nacionalne baštine Bosne i Hercegovine.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH evidentira ga kao „Pravoslavna crkva i manastir Blagovijesti, Liplje“, na privremenoj listi nacionalnih spomenika.
Manastir nije na UNESCO listi svetske baštine.
Savremeni status
Manastir Liplje danas funkcioniše kao aktivna monaška zajednica.
Hramovna slava je Blagovijesti (25. mart), kada se okuplja veći broj vernika iz Teslića, Doboja i šire regije.
Kompleks je u dobrom građevinskom stanju.
Poseta Manastiru Liplje
Manastir Liplje nema javno objavljeno stalno radno vreme.
Moguće je:
-
posetiti manastir tokom dana
-
prisustvovati liturgijama nedeljom i o praznicima
-
dogovoriti noćenje u manastirskom konaku (uz prethodnu najavu)
Za informacije o dolasku preporučuje se kontakt sa lokalnom turističkom organizacijom Teslića ili upravom manastira (kontakt podaci se navode u turističkim vodičima).