Manastir Gorica

Manastir Gorica pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi – Eparhiji gornjokarlovačkoj i nalazi se u mestu Donji Budački (opština Krnjak), na Kordunu. Nedaleko od manastira je lokalitet starog grada Gorica, po kojem je manastir i dobio ime. Svetinja je posvećena Presvetoj Bogorodici Trojeručici, dok je manastirski hram posvećen Svetim apostolima Petru i Pavlu.

Manastir danas predstavlja jednu od najvažnijih tačaka obnove crkvenog života na ovom području: uz obnovljene bogoslužbene prostore, razvija se i manastirski kompleks sa trpezarijom, konakom i ekonomijom.

Osnovni podaci (praktično)

• Jurisdikcija: Srpska pravoslavna crkva

• Eparhija: Gornjokarlovačka

• Mesto: Donji Budački, Krnjak (Kordun), Hrvatska

• Adresa: Donji Budački 6, Krnjak 47242

• Kontakt telefoni: +385 (0)54 771 8206; +385 (0)99 744 0029

• E-mail: naum.m89@gmail.com; manastir.trojerucica@gmail.com

• Starešina / uprava: po blagoslovu Episkopa gornjokarlovačkog g. Gerasima, poslove manastira obavlja arhimandrit mr Naum (Milković)

• Važni dani:

  • Hramovna slava: Petrovdаn (12. jul)

  • Manastirska slava (Trojeručica): 25. jul

Napomena: U nekim izvorima se pominje osnivanje krajem 17. veka i vezuje se za doba seoba i organizovanja Vojne krajine, dok se savremeno manastirsko ustrojstvo navodi kroz eparhijsku odluku i obnovu u novije vreme.

Gde se nalazi i po čemu je dobio ime

Manastir Gorica se nalazi između potoka Radonje i reke Korane, u krajoliku Korduna. Naziv „Gorica“ dolazi od starog grada Gorice u blizini, koji je kasnije vezivan i za ime Budački (po porodici doseljenoj iz Like). Za stari grad vezani su i istorijski podaci o smenjivanju vlasti i preuređenjima kroz vekove, kao i o njegovom rušenju u 19. veku, ali je sačuvano više starih prikaza (crteža) na osnovu kojih se zna kako je utvrđenje izgledalo.

Istorijski okvir: doseljavanje i nastanak crkvenog centra

Izgradnja pravoslavnih hramova na ovom području direktno je vezana za doseljavanje pravoslavnih Srba na Kordun, u mesta kao što su Donji i Gornji Budački, Vojnić, Veljun i druga. Naseljavanja su vršile krajiške vlasti, u sklopu sistema Vojne krajine, koja je imala zadatak da štiti austrijsku granicu.

U tekstu se navodi da su prve porodice doseljene 1685. godine, a da je do većih talasa naseljavanja dolazilo kasnije (navodi se i 1793). Kako su se vernici obično trudili da ubrzo po naseljavanju podignu bogomolju, pretpostavlja se da je prva crkva u ovom kraju nastala krajem 17. ili početkom 18. veka. U jednom arhivskom opisu parohije (navod iz 1923) pominje se da je prva crkva bila drvena i da se vezuje za početak 18. veka.

Hram: od starijih slojeva do današnje posvete (Petar i Pavle)

U tekstovima se provlači linija da je episkop Danilo Jakšić sredinom 18. veka tražio dozvole za gradnju i obnovu, jer je stariji hram bio dotrajao, a kao važan trag navodi se da je hram ucrtan i na vojnoj karti Habzburške monarhije iz 1774/1775.

Kasnije, kroz 19. vek, pominju se:

• ikonostas (navodi se 1872, uz intervencije 1899),

• dozvole i potreba za parohijskim domom,

• obnova i osvećenje nakon popravke početkom 20. veka.

Posebno važan prelomni momenat je obnova posle Drugog svetskog rata, kada je u sklopu obnove i ponovnog bogoslužbenog života promenjena posveta: današnja crkva je posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu, uz naglašenu ulogu episkopa Simeona i tadašnjeg paroha.

Stradanja i obnova (20. vek)

Manastir Gorica i hram na Kordunu prošli su kroz teška vremena u 20. veku. U tekstu se navodi da je tokom Drugog svetskog rata veliki broj crkava Eparhije gornjokarlovačke stradao, kao i da je posle rata obnova bila otežana zbog odnosa tadašnjih vlasti prema crkvi i crkvenoj imovini.

U novijoj istoriji pominju se i razaranja i pljačke tokom ratnih dešavanja 1990-ih, kao i proterivanje stanovništva i sveštenstva sa ovog područja. Ipak, nakon povratka malobrojnog naroda i sveštenstva, počinje obnova, prvo parohijskog života, a zatim i intenzivniji razvoj kompleksa.

Savremeno manastirsko ustrojstvo i obnovljeni kompleks

Prema eparhijskim podacima koje si poslao:

• manastir je ustrojen eparhijskom odlukom (navodi se 2007) i veoma brzo je obeležena i prva slava,

• paralelno se radi na obnovi hrama, konaka i pratećih objekata.

Manastirski kompleks danas

Pored hrama i kapele, kompleks obuhvata:

• staru parohijsku kuću (gradnja započeta 29. 8. 1962),

• novi manastirski konak (gradnja počela decembra 2006, završena juna 2009), navedenih dimenzija 25,20 × 11,80 m,

• veliku trpezariju u okviru konaka (sa zidnim slikarstvom koje se pominje u tekstu),

• objekte ekonomije (magacini, štale, alatnice, podrumi, ostave i drugo), čije uređenje traje kroz godine.

Obnova hrama (2011–2012) i današnji izgled

U tekstu se navodi da su radovi uključivali:

• zamenu krova (lim → crep),

• uređenje zvonika i nabavku novih zvona,

• novu fasadu,

• kompletno unutrašnje uređenje i živopisanje (započeto u oltaru 2011, završeno 2012),

• izradu novog ikonostasa (uz prenos starog u drugu crkvu),

• ponovno „troonosanje“ (navodi se 17. jul 2012).

Ispred hrama se pominje uređen trg, kao i određeni memorijalni detalji (zvono iz 1925, kameni elementi od starijeg crkvenog materijala).

Kapela posvećena Ikoni Bogorodice Trojeručice

U okviru kompleksa je i kapela Trojeručice:

• temelji osveštani 2010,

• kapela osveštana 2013, uz prisustvo više episkopa,

• objekat je opisan kao klasična bazilika, sa detaljima o materijalima i pokrivanju,

• u potpunosti je oslikana, sa jasnim osloncem na srpsko i vizantijsko srednjovekovno slikarstvo,

• ikonostas je od kamena, uz zanimljivu posebnost u rasporedu ikona (kako je opisano u tekstu).

Groblje, riznica i biblioteka

• Manastirsko groblje je osnovano; u porti su navedene grobnice više episkopa gornjokarlovačkih (kako si dostavio).

• U vezi sa riznicom i arhivom navodi se da je tokom ratnih stradanja mnogo toga izgubljeno, ali da manastir Gorica danas poseduje bibliotečki fond (pominje se preko 1000 naslova u jednoj prostoriji, uz izdvojene primerke starijih knjiga).

• Za matične knjige se navode i postojeći fondovi i tragovi u državnom arhivu (Karlovac), uz pregled šta je sačuvano i gde.

Manastir Gorica u Donjem Budačkom je svetinja koja u sebi spaja istoriju seoba i Vojne krajine, teško stradanje u 20. veku, i snažan napor obnove u 21. veku. Danas je to mesto okupljanja vernika na Kordunu, sa obnovljenim hramom Svetih apostola Petra i Pavla, kapelom Trojeručice i manastirskim kompleksom koji se kontinuirano dograđuje i uređuje.