Manastir Praskvica iznad Svetog Stefana

Istorija manastira Praskvica

Predanje o osnivanju i najraniji period

Prema narodnom predanju, manastir Praskvica Sveti Stefan potiče još iz XI vijeka. Legenda kaže da je zetski kralj Vojislav oko 1050. godine podigao prvobitnu crkvu na mjestu današnje crkve Svete Trojice. Ipak, najpouzdaniji istorijski izvori o manastiru potiču iz kasnijeg perioda.

Prvi pisani pomen manastira datira iz 1307. godine, kada je kralj Milutin svratio u Praskvicu na svom putu ka Kotoru. Tom prilikom potvrdio je manastirske posjede koje je ranije darovala kraljica Jelena Anžujska.

Balša III i osnivačka povelja iz 1413. godine

Ključni istorijski dokument vezan za praskvica manastir jeste povelja iz 1413. godine, koju je u Budvi izdao zetski vladar Balša III Stratimirović Balšić sa majkom Jelenom, ćerkom kneza Lazara i kneginje Milice. U toj povelji pominje se izgradnja crkve Svetog Nikole i dodjela manastiru dijela vlastelinskih posjeda.

Crkva Svetog Nikole iz tog perioda predstavljala je jezgro manastirskog kompleksa i simbol duhovnog autoriteta Paštrovića.

Ruska pomoć i stradanje pod Francuzima

Od druge polovine XVIII vijeka manastir Praskvica uživa stalnu materijalnu podršku sa ruskog carskog dvora. Ruska carica Katarina II, a zatim i carevi Pavle I i Aleksandar I, pomagali su manastir novčanim prilozima i darovima.

Tokom Napoleonove okupacije Primorja, Paštrovići su pružili otpor francuskoj vlasti zbog ukidanja privilegija koje su imali pod Mletačkom republikom. Kao odmazda, Francuzi su 1812. godine opljačkali manastir, uništili dio arhive i srušili Balšinu crkvu Svetog Nikole. U Budvi su strijeljani kaluđeri Dionisije Ljubiša i Petronije Miković.

Ovo razaranje predstavlja jedan od najtragičnijih trenutaka u istoriji manastira.

Obnova u XIX vijeku

Obnova manastira započela je sredinom XIX vijeka zahvaljujući arhimandritu Sinesiju Davidoviću i jeromonahu Josifu Mitroviću. Uz svesrdne priloge Paštrovića i rusku pomoć, nova crkva Svetog Nikole završena je 1847. godine.

U njenoj unutrašnjosti nalazi se velelepni ikonostas koji je 1863. godine oslikao poznati grčki ikonopisac sa Krfa, Nikola Aspioti. Od stare Balšine crkve sačuvani su dijelovi zidova sjevernog pjevničkog transepta, uklopljeni u obnovljeni hram, sa freskama iz sredine XV vijeka.

Arhitektura i manastirski kompleks

Kompleks manastira Praskvica čine dvije crkve, stari i novi konak, kao i takozvana „kulica“, nekadašnja manastirska škola.

Crkva Svetog Nikole

Crkva Svetog Nikole predstavlja glavnu manastirsku crkvu. Današnji hram potiče iz XIX vijeka, ali u sebi nosi ostatke srednjovjekovne građevine. Prostrana je i monumentalna, sa bogatim ikonostasom i očuvanim fragmentima starog freskopisa.

Crkva Svete Trojice

Na blagoj uzvišici jugoistočno od glavne crkve nalazi se crkva Svete Trojice. Riječ je o jednobrodnoj građevini sa polukružnom apsidom i zvonikom na preslicu.

Živopis u ovoj crkvi potiče iz 1681. godine i djelo je poznatog zografa Radula, dok je ikonostas oslikao njegov učenik Dimitrije Daskal početkom XVIII vijeka. Oko crkve se nalazi staro groblje.

Kulica i praskvička škola

Neposredno uz crkvu Svete Trojice nalazi se jednospratna građevina poznata kao „kulica“. U njoj je radila jedna od najstarijih škola na Primorju, koja se prema predanju pominje još u XV vijeku. Danas ova zgrada svjedoči o prosvjetnoj ulozi manastira.

Riznica, arhiva i duhovno blago

Manastir Praskvica posjeduje izuzetno bogatu riznicu, biblioteku i arhivu. Bibliotečki fond broji oko 5.000 knjiga, među kojima su mineji, rukopisna izdanja na pergamentu i hartiji, kao i brojna štampana jevanđelja iz XVIII vijeka.

Posebnu vrijednost imaju:

– Tipikon iz 1713. godine
– Minej iz 1717. godine
– rukopisno jevanđelje iz XVI vijeka
– pisma vladika Save, Vasilija Petrovića i Danila
– povelje ruske carice Katarine II i cara Pavla I

U riznici se čuva i zlatni krst za koji se pretpostavlja da je pripadao caru Dušanu, kao i rukopisno jevanđelje koje je prema predanju poklonio vladika Danilo Petrović.

Veliki kameni sto u manastirskoj trpezariji, poznat kao „stol od pravde“, služio je za zasijedanje paštrovske Bankade – vijeća glavara plemena.

Zanimljivosti i savremena istorija

Manastir Praskvica Sveti Stefan bio je i mjesto važnih događaja u novijoj istoriji. U njemu su 12. jula 2014. godine vjenčani Novak Đoković i Jelena Ristić, što je dodatno skrenulo pažnju javnosti na ovaj manastir.

U manastiru počivaju i posmrtni ostaci akademika Radomira Anđusa, utemeljivača moderne srpske fiziologije.

Posebno je dirljiva priča o ruskom kaluđeru Jegoru Stroganovu, koji je početkom XIX vijeka, radeći deset godina jednom rukom, izgradio kameni put od mora do sela Čelobrdo, kao zavjet i pokajanje.

Iznad manastir Praskvica je manastir Vojnići, što dodatno naglašava gustu mrežu svetinja u ovom kraju.

Lokacija i pristup

Manastir Praskvica Budva nalazi se iznad Miločerske plaže i Svetog Stefana, u opštini Budva. Do manastira se dolazi lokalnim putem koji vodi od magistrale prema Čelobrdu.

Za informacije o posjeti i bogosluženjima moguće je kontaktirati manastir Praskvica kontakt telefon: 067364888.

Savjeti za posjetioce

Preporučuje se pristojno odijevanje u skladu sa pravoslavnom tradicijom. Posjetioci treba da poštuju mir i tišinu manastirskog prostora. Posebno je atraktivna šetnja starim kamenim putem koji vodi ka manastiru, kao i pogled na Sveti Stefan i Jadransko more.

Turističke i kulturne znamenitosti u okolini

U neposrednoj blizini nalaze se Sveti Stefan, Miločer, Paštrovska gora, kao i brojni drugi manastiri i crkve ovog kraja. Ovo područje spaja duhovnu, kulturnu i prirodnu baštinu na jedinstven način.

Manastir Praskvica danas

Danas je manastir Praskvica aktivno duhovno središte sa bratstvom koje čuva bogatu tradiciju i istorijsko nasljeđe Paštrovića. Pored liturgijskog života, manastir ostaje simbol identiteta ovog primorskog kraja.